Қасым-Жомарт Тоқаев (1953 жылы туған)
Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев 1953 жылы Қазақ КСР (қазіргі - Қазақстан Республикасы) Алматы қаласында дүниеге келді. Оның әкесі жазушы болған, Ұлы Отан соғысына қатысқан. Анасы Алматы педагогикалық шет тілдер институтында (қазіргі - Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) сабақ берді.
Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев
Дереккөз: Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты
1975 жылы Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Сыртқы істер министрлігінің Мәскеу мемлекеттік Халықаралық қатынастар институтын (КСРО СІМ) (Қазіргі Ресей СІМ МГИМО) бітірген. Ол Кеңес Одағының Қытайдағы Елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтті, онда Америка Құрама Штаттарының болашақ екі президенті — Джордж Буш және кіші Джордж Бушпен танысты. 1992 жылы Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын тәмамдады.
1998 жылы тарих ғылымдарының докторы дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. 2001 жылы саяси ғылымдар докторы дәрежесін алды.
Институттан шыққаннан кейін 1975 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істей бастады. Ол Сингапурдағы кеңес елшілігіне жіберілді. 1979 жылы Кеңес Одағына оралды, аға референт, атташе, КСРО СІМ орталық аппаратының үшінші хатшысы болып жұмыс істеді. 1983-1984 жылдар аралығында Бейжің лингвистика институтында тағылымдамадан өтті.
1985-1991 жылдары КСРО-ның Қытайдағы елшілігінің екінші, содан кейін бірінші хатшысы болып жұмыс істеді. Осы кезеңде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесті, ол сол кезде Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.
1992 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың шақыруымен Қазақстан Республикасына оралды. Сыртқы істер министрінің орынбасары, ал 1993 жылы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды. Екі мемлекет арасындағы шекараны айқындау мәселелері бойынша Қазақстан-Қытай келіссөздерін жүргізуге елеулі үлес қосты. 1994 жылы Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігін (СІМ) басқарды.
1999 жылғы наурызда Қазақстан Республикасы премьер-Министрінің орынбасары және сол жылдың қазан айында елдің премьер-министрі болды. 2002-2003 жылдары Мемлекеттік хатшы-Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 2003 жылдан 2007 жылға дейін Қазақстан Республикасының СІМ басқарды. Бұл қызметте ядролық қаруды таратпаудың жаһандық процесіне белсенді қатысты.
2007 жылы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының (жоғарғы палатасының) төрағасы ретінде еңбек етті. 2008 жылы Қазақстан Парламенті жоғарғы палатасының спикері ретінде ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының вице-президенті болып сайланды.
2011 жылғы наурызда БҰҰ Бас хатшысының орынбасары, БҰҰ-ның Женевадағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. ТМД-ның және Шанхай (Қазақстан, Қытай, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан және Өзбекстан көшбасшылары құрған үкіметаралық халықаралық ұйымы) ынтымақтастық ұйымының Сыртқы істер министрлері кеңесінің төрағасы болып сайланды.
2013 жылғы 16 қазанда Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының Төрағасы болып қайта сайланды.
2019 жылдың наурыз айында Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Конституцияға сәйкес өз өкілеттігін ерікті түрде кеткеннен кейін Мемлекет басшысы лауазымына тағайындалып, 2019 жылғы 20 наурызда Қазақстан Республикасының Президенті ретінде ант қабылдады. 2019 жылы 9 маусымда өткен кезектен тыс Президент сайлауында 70,96 пайыз дауыс жинап, Қазақстан Республикасының Президенті болып сайланды. 2019 жылы 12 маусымда ҚР Конституциясының 42-бабына сәйкес ант беріп, ресми түрде сайланған Президент ретінде Мемлекет басшысының лауазымына кірісті.
2021 жылы сәуір айынан бастап Қазақстан халқы Ассамблеясының Төрағасы. 2022 жылдың қаңтарында «Нұр Отан» (қазіргі – «Аманат») басқарушы партиясын басқарды, алайда сәуір айында төраға қызметінен кетіп, партиядан шықты.
2022 жылдың қаңтар айының басында газ бағасының көтерілуінен туындаған жаппай тәртіпсіздіктер аясында Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесін басқарды. Төтенше жағдай енгізілгенін және терроризмге қарсы операцияның басталғанын жариялады. Сондай-ақ, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартты (ҰҚШҰ) ұйымдастыру бойынша одақтастардан елге бітімгершілік контингентін жіберуді сұрады.
Елдегі жағдай тұрақтанғаннан кейін ол жаңа үкіметті тағайындады, оның алғашқы қадамдарының бірі газ бағасын мемлекеттік реттеуді енгізу болды. Сондай-ақ, Конституцияға түзетулер енгізуді ұсынды, оны 2022 жылғы маусымда өткен жалпы референдумда сайлаушылардың 77,18% дауыс берді. Өзгерістерге сәйкес, Мемлекет басшысы, сондай-ақ Орталық сайлау комиссиясының (ОСК), есеп комитетінің төрағалары мен мүшелері және өңір басшылары өз өкілеттіктерінің әрекет етуі кезінде саяси партияда бола алмайды. Сонымен қатар, президенттің жақын туыстарына Мемлекеттік қызмет атқаруға тыйым салынды.
2022 жылдың қыркүйегінде ол президенттік мерзімді қайта сайлау құқығынсыз бес жылдан жеті жылға дейін ұзарту туралы бастама көтерді. Сол жылы Конституцияға тиісті түзетулер енгізілді. Сондай-ақ, 2022 жылдың қарашасына кезектен тыс президенттік сайлау тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды.
Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылдың 20 қарашасында өткен кезектен тыс президент сайлауында 81,31% дауыс жинап, жеңіске жетіп, жеті жылдық мерзімге сайланды. 2022 жылы 26 қарашада Қазақстан Республикасы Президентін салтанатты ұлықтау рәсімі өтті.
Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі дәрежесіне ие. Көптеген қазақстандық және шетелдік мемлекеттік наградаларға ие болды, соның ішінде «Парасат», «Отан» ордендерімен және Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев орденімен марапатталды.
Ресей СІМ Дипломатиялық академиясының құрметті докторы және құрметті профессоры, Шэньчжэнь университетінің (Қытай) құрметті профессоры, Женева дипломатия және халықаралық қатынастар институтының (Швейцария) Құрметті деканы, сондай-ақ Дүниежүзілік жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар Академиясының толық мүшесі.
Дереккөздер