Мүшел жас
Қазақтардың ежелгі дәстүрлі күнтізбесі 12 жылдық цикл - мүшелден тұрады. Қазақтың жыл санауы бойынша 12 жылдың әрбіреуі жануардың атымен аталады.
Ғалымдардың пікірінше, 12 жылдық циклдің күнтізбесі ежелгі дәуірде пайда болған және әртүрлі бағалаулар бойынша 5 мыңнан 2-3 мың жылға дейін созылады. Бұл күнтізбені көптеген түркі және шығыс халықтары қолданған. 12 жылдық күнтізбе орталық және Оңтүстік-Шығыс Азияда, Сібірдің тунгус-манчжур халықтарында және моңғолдарда таратылды, жапондарда, корейлерде және қытайларда ұқсас күнтізбелер бар. Зерттеушілердің пікірінше, циклдік күнтізбе табиғи ритақтарды, күн мен жұлдыздардың қозғалысын білуге негізделген көшпелі мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысатын ежелгі халықтардың өмір салтымен байланысты. Табиғи цикл ретінде 12 жыл Юпитердің Күн айналасындағы толық айналымымен (астрономдардың айтуынша, әрбір 12 жылда Юпитер өзінің орбитасын бір рет айналып шығады) байланысты болуы мүмкін, бұл дәл осындай уақыт аралығын құрайды.
Мүшел жас қазақ халқының адам жасын есептеу үлгісі болғаннан кейін 13 жасты «алғашқы мүшелі» дейді. Одан кейін 12 жыл қайталанған сайын есептеліп отырады. 25 жас - екі мүшел, 37 жас - үш мүшел, 49 жас – «төрт мүшел» болып кете береді. Мүшел санау дәстүрі қоғам мүшесінің қоғамдағы орны мен мәртебесін де белгілеуді білдіреді. Бұл тәсіл өткен жылдарды есептеуге де, адам жасын анықтауға да өте ыңғайлы әрі бірден-бір оңай есептік жүйе. Әр мүшел ішінде адамның өзіне тән қасиеттері мен болмысы қалыптасады. Әрбір «мүшел жас» -Бұл кезекті 12 жылдық циклдің аяқталуы, жаңа күйге және жаңа мәртебеге сапалы көшудің бір түрі. Сонымен қатар, адам өмірінің әрбір 12 жылдық кезеңінің физиологиялық және психологиялық ерекшеліктері, қоғамдағы әлеуметтік рөлдері мен мәртебесі бар:
1 – мүшел – 12 жас (ер жете бастау) – бала мүшел, балалық шақ.
2 - мүшел - 13 жастан 24 жасқа дейін – бозбала мүшел
3 – мүшел – 25 жастан 36 жасқа дейін - ақыл тоқтату.
4 – мүшел – 37 жастан 48 жасқа дейін - орта жас.
5 – мүшел – 49 жастан 60 жасқа дейін – құрмет жасы
6 – мүшел - 61 жастан 73 жасқа дейін – қарттық жасы. Алтыншы мүшелді аяқтаған ер адам «ақсақал» деп аталады - бұл сіздің даналығыңызды болашақ ұрпаққа жеткізу керек құрметті кәрілік кезеңі.
7 – мүшел – 73 жастан 85 жасқа дейін - кәрілік келетін кезең.
8 – мүшел – 85 жастан 97 жасқа дейін - қалжырау.
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің көптеген тараптары салыстырмалы түрде тұйық циклі ретінде өмірді осындай түсінумен байланысты. Жасы, мүшел, адамның құндылық мәртебесін, оның әлеуметтік рөлін, мінез-құлық стилін, үлкендермен, кішілермен және тең адамдармен қарым-қатынас сипатын, әртүрлі жас топтарына қатысты міндеттерді анықтады.
Мүшел жас
Дереккөз: Sputnik.kz
Дереккөздер: