Ұлттық мәселе

Ұлт мәселесі – ұлттар (ұлттар, халықтар, этникалық топтар және т.б.) арасындағы қарым-қатынастарға байланысты туындайтын мәселелер жиынтығын білдіретін ұғым.

Сондай-ақ, ұлт мәселесі көбіне ұлтшылдық пен ұлттық бірегейлік мәселелерімен тығыз байланысты. Бұл мәселелер дағдарыс кезеңдерінде өршіп, әлеуметтік-саяси жағдайға әсер етуі мүмкін. «Ұлт мәселесі» тұжырымдамасына әлеуметтік қатынастар мен тәжірибелердің өте кең ауқымы кіруі мүмкін. Көбінесе бұл термин келесі бағыттарды қамтиды:

• Ұлттың мемлекеттерді құрудағы және олардың жұмысындағы рөлін зерттеу, соның ішінде өзін-өзі билеу, автономия, федерализм және мемлекеттік құрылымның басқа да нысандары туралы мәселелер. 
• Әртүрлі ұлттар мен халықтардың тілдерін, мәдениетін, дәстүрлерін сақтау және дамыту мәселелерін зерттеу. 
• Ұлттар мен халықтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, соның ішінде өзін-өзі билеу, өз мәдениетін, тілін сақтау және басқару ісіне қатысу құқығы. 
• Ұлтаралық қатынастарда туындайтын мәселелерді зерттеу және шешу, соның ішінде кемсітушіліктің, зорлық-зомбылықтың, сепаратизмнің алдын алу мәселелері.

КСРО-да 1977 жылы қабылданған Конституция азаматтардың ұлтына, нәсіліне, жынысына, тіліне және басқа да белгілеріне қарамастан тең құқылығын жариялады. Ұлттық белгілері бойынша құқықтарды кез келген тікелей немесе жанама шектеулерге, сондай-ақ ұлттық ерекшелікті, араздықты немесе менсінбеушілікті насихаттауға тыйым салынды. Алайда іс жүзінде бұл бостандықтардың көбі декларативті сипатта болды. Этносаралық қатынастар саласында жинақталған қайшылықтар 1991 жылдың соңында КСРО-ның өмір сүруін тоқтатуына әсер еткен факторлардың біріне айналды.

Дереккөздер:

Академик

Википедия