Ресей, Қазақстан және Беларусь шекараларында біртұтас кедендік аумақ құру туралы алғаш рет 1995 жылы айтыла бастады. Сол уақытта кедендік одақ туралы, дәлірек айтқанда, кейіннен Еуразиялық экономикалық қоғамдастыққа (ЕурАзЭҚ) айналған үш елдің экономикалық одағын құру туралы алғашқы келісімге қол қойылды. ЕурАзЭҚ біртұтас экономикалық кеңістікті қалыптастыру процесін ілгерілетті.
2007 жылы үш мемлекет — Ресей, Қазақстан және Беларусь президенттері деңгейінде біртұтас кедендік аумақ құру және Кеден одағын (КО) қалыптастыру туралы шартқа қол қойды.
Кеден одағы ресми түрде 2010 жылғы 1 қаңтардан бастап, үш елдің Бірыңғай кедендік тарифі өз күшіне енген кезде жұмысын бастады. 2010 жылдың шілдесінен бастап біртұтас Кеден кодексі қолданысқа енді. 2011 жылғы 1 шілдеден бастап барлық кедендік бақылау КО-ға мүше елдердің ішкі шекараларынан одақтың сыртқы шекарасына шығарылды, бұл одақ ішінде тауарлардың қозғалысын жеңілдетті. 2012 жылға қарай елдер Біртұтас экономикалық кеңістік (БЭК) туралы келісімдер пакетіне қол қойды. Бұл Кеден одағы аясындағы экономикалық интеграцияның тереңірек түрі болып табылады, ол ынтымақтастықты нығайтуға және мүше мемлекеттер арасында ортақ ережелері бар біртұтас нарық пен негізгі экономикалық ресурстардың еркін қозғалысын жасауға бағытталды.
Кеден одағы ортақ тарифтер мен ережелері бар біртұтас кедендік кеңістік құру мақсатында үш елді біріктірген дербес құрылым болды. Кейіннен осы Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік негізінде, оған Армения мен Қырғызстанның қосылуымен, 2015 жылдан бастап жұмыс істей бастаған Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құрылды. Ол интеграцияның тереңірек деңгейі бар кеңейтілген Кеден одағын өз ішіне қамтыды. Осылайша, 2007 жылғы Кеден одағы ЕАЭО аясындағы Кеден одағының негізі әрі алғашқы сатысы болды.
2013 жылғы 29 мамырда Астанада «үштік» президенттері Украинамен өзара іс-қимылды кеңейту туралы меморандумға қол қойды, ал 31 мамырда Еуразиялық экономикалық комиссия мен Украина арасындағы өзара іс-қимылды тереңдету туралы меморандумға қол қойылды. Бұл құжат Украина өкілдеріне Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістіктің барлық құрылымдарының қызметіне, соның ішінде Жоғары еуразиялық экономикалық кеңес пен Еуразиялық экономикалық комиссияның отырыстарына дауыс беру құқығынсыз қатысуға, сондай-ақ барлық ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ресми түрде Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікте бақылаушы мәртебесі қарастырылмаған.
Дереккөздер:
Еуразиялық экономикалық одақтың сайты
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу