Көшім хан (шамамен 1510/1525 – 1598 жылдар)
Көшім хан
Дереккөз: Tur-plus
Көшім хан шамамен 1510–1525 жылдары Арал маңында (Арал теңізіне іргелес аймақтың тарихи атауы) дүниеге келген. Мұртаза сұлтанның ұлы. Шығу тегі бойынша Шайбанилер әулетінен шыққан Шыңғыс ханның ұрпағы болып табылады.
1563 жылы Көшім Сібір хандығының астанасы — Қашлық (ортағасырлық қала, Сібір хандығының орталығы) қаласын басып алып, Ертіс пен Тобыл бойындағы ұлан-ғайыр жерлердің ханы болды.
Ол біртұтас сенім мен бір билеушінің еркіне негізделген орталықтандырылған мемлекет құруға ұмтылды. Оның тұсында Сібір хандығы қысқа мерзімді қуаттылық пен өрлеу кезеңін бастан кешіріп, экономика, дін, мәдениет және сауда гүлденіп, халықаралық деңгейде танылды.
Көшім өз билігінің астына Сібірдің көптеген халықтарын, соның ішінде татарларды, мансилер мен хантыларды біріктірді. Бұхара (Өзбекстанда орналасқан әлемдегі ең көне қалалардың бірі) мен Орталық Азиядан ғалымдар мен шейхтарды шақыртып, аймақта мұсылмандықты нығайтуға тырысты. Ол ясақ (аң терісімен төленетін салық) жинауды жалғастырды, бірақ Мәскеу мемлекетіне вассалдық тәуелділікті мойындаудан бас тартты, бұл орыстармен ұзаққа созылған соғысқа әкелді.
1580-жылдары Көшім хан Ермак бастаған (1585 жылы қаза тапқан) казактармен кескілескен күрес жүргізді. Уақытша жетістіктерге қарамастан, 1598 жылы Көшім қазіргі Новосибирск (Ресей) маңында патша әскерлерінен біржола жеңілді. Жеңілістен кейін де ол қарсылық көрсетуді жалғастыруға тырысты, бірақ көп ұзамай қуғында жүріп қайтыс болды.
Көшім — қырық жыл бойы Сібірдің орыс отаршылдығына қарсы тұрған, түрлі халықтарды біріктірген және аймақта исламның таралуына ықпал еткен маңызды тарихи тұлға. Оның билігі Сібір хандығының Ресей мемлекетінің құрамына енгенге дейінгі тәуелсіздігінің соңғы кезеңін білдіреді. Оның Ермакпен күресі көптеген аңыздар мен жырлардың арқауына айналды.
Дереккөздер: