Орда-Ежен хан (шамамен 1204—1251 жылдар)
Орда-Ежен хан
Дереккөз: Jubeu.kz
Орда-Ежен хан 1204 жылы дүниеге келген. Оның анасы — Шыңғысханның үлкен ұлы Жошының бәйбішесі, қоңырат руынан шыққан Сарқаду қатын. Орда-Ежен Жошының тұңғыш ұлы болғанына қарамастан, тақты өз еркімен інісі Батуға (Бати) берді, ол Алтын Орданың негізін қалады.
Ол үлкен құрметке ие болды және әскери жорықтар мен әскерді басқаруда маңызды рөл атқарды. Орда-Ежен Жошы ұлысының сол қанатындағы — Ертістің жоғарғы ағысы мен Алакөл маңындағы (қазіргі Қазақстан аумағы) жерлерді басқаруға алды, бұл иелік Ақ Орда деп аталды. Оның ұлысына Шығыс Дешті Қыпшақ аумақтары (Дунайдың төменгі ағысынан Ертіс пен Балқаш көліне дейінгі Ұлы Даланы қамтитын тарихи аймақ, қазіргі Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан жерлері) кірді.
Орда-Ежен шамамен 1251 жылы қайтыс болды. Оның ұрпақтары Орда-Ежен ұлысын билеуді жалғастырды. Бұл ұлыс ұзақ уақыт бойы Алтын Ордаға атаулы (номиналды) түрде тәуелді болғанымен, өз хандары, әскері болды және өз монеталарын соқты.
Орда-Ежен Жошы ұлысының шығыс бөлігінің негізін қалаушылардың бірі және алғашқы билеушісі болып саналады. Оның тарихтағы рөлі Алтын Орданың саяси құрылымын қалыптастырумен және оны ұлыстарға бөлумен байланысты, бұл аймақтағы, соның ішінде қазіргі Қазақстан аумағындағы мемлекеттіліктің одан әрі дамуына зор ықпал етті.
Орда-Ежен хан Исай Калашниковтың «Қатыгез ғасыр» («Жестокий век») және Явдат Ильясовтың «Қара жесір» («Чёрная вдова») романдарының кейіпкеріне айналды.
Дереккөздер: