Жапонияның Сингапурды басып алуы 1942-1945
Аумағы небәрі 735,6 км² құрайтын қала-мемлекет Сингапур Республикасы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы аралдарда орналасқан және Малакка түбегінің оңтүстік шетінен енсіз Джохор бұғазымен бөлінген.
Сингапурдың географиялық орналасуы өте қолайлы және ерте заманнан бері теңіз порты ретінде пайдаланылып келген.
Әлем картасындағы Сингапур
Дереккөз: Википедия
1824 жылдан бастап Сингапур Британияның протектораты (қамқорлығы) астында болды. Теңіз саудасының қарқынды дамуы Сингапурға көптеген «хуацяо» – этникалық қытайлықтардың, сондай-ақ Үндістаннан келген қоныс аударушылардың ағылып келуіне ықпал етті. XX ғасырдың басында Сингапур халқының төрттен үш бөлігін қытайлықтар құрады. Дәл осы қытайлықтар мен үндістер сингапурлық қызметшілердің, ұсақ кәсіпкерлердің, техниктердің және жұмысшылардың негізгі бөлігін құрады. Саны аз малай халқы негізінен ауыл шаруашылығымен айналысты.
Жүз жылдан астам уақыт бойы «Шығыстағы британ тәжінің мақтанышы» деп аталған Сингапур оның Оңтүстік-Шығыс Азиядағы тірегі болды. 1938 жылы Біріккен Корольдік үкіметі қалада бұл жер бөлігіндегі британдық иеліктердің қорғанысының негізі және қол сұғылмайтын қамал болып саналған әскери база құрды.
Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында, қаланы қорғаған британ әскерлерінің саны артық болғанына қарамастан, Сингапур оны қоршаған жапондықтарға жеті күн ішінде, соғыссыз берілді. Ұлыбританияның әскери тарихында бұл күн – 1942 жылғы 15 ақпан – «Қара жексенбі» деп аталып, британдық әскерлердің тарихтағы ең ірі капитуляциясы болды.
Капитуляция қарсаңында жапон сарбаздары «Александра» госпиталіндегі медициналық қызметкерлер мен жаралыларды жазалады. Кейін анықталғандай, бұл дұшпанға ешқандай аяушылық болмайтынын көрсетуге және қарсыластың жауынгерлік рухын түсіруге арналған жоспарлы акция болған.
Сингапур алынған кезде шамамен 80 000 британдық, үнділік және австралиялық сарбаз әскери тұтқынға алынды. Олардың көбі түрмеде немесе ауыр жұмыстарда қаза тапты.
Сингапур Сёнан-то деп өзгертілді, бұл «Оңтүстік аралдың жарығы» дегенді білдіреді. Содан кейін Жапон империясының бір бөлігі деп жарияланды.
Британия капитуляция жасағаннан кейін үш күн өткен соң, оккупациялық билік Сингапурдың қытай қауымдастығындағы «жапондықтарға қарсы элементтерді» анықтап, жою туралы шешім қабылдады. Бұл операция «Сук Чинг» (сөзбе-сөз «тазарту арқылы құтылу», «тазалау») деп аталды, оны Жапонияның құпия полициясы Кэмпэйтай үйлестірді.
Сингапур секторларға бөлініп, «скрининг-орталықтар» құрылды, олардан Сингапурда тұратын 18 жастан 50 жасқа дейінгі барлық қытай ер адамдары өтті. Кейде әйелдер мен балалар да тексеруден өткізілді. Тексеруден өткендердің бетіне, қолдарына немесе киімдеріне төртбұрышты мөр басылды, кейде құжат берілді. Жапондықтардың пікірінше, қауіп төндіруі мүмкін деп танылғандарды жүк көліктерімен елді мекендердің сыртына шығарып, пулеметпен атып өлтірді – олар көбінесе оккупациялық биліктің ойынша қауіпті болуы мүмкін жас әрі мықты ер азаматтар болатын.
«Тазартуға» Малай түбегі мен Сингапурды қорғауға қатысқан қытайлықтар, британ әкімшілігінің бұрынғы қызметкерлері немесе ағылшындарға жақындық танытқандар, қаруы барлар, Қытай көмек қорына қайырымдылық жасағандар немесе сол жерде туылғандар ілікті. «Сук Чинг» бірінші кезекте қытайлық саяси және қоғамдық белсенділерге, Жапонияға қарсы соғысқан еріктілерге бағытталды деп саналды, алайда іс жүзінде тұтқындаулар мен өлім жазалары ерікті түрде жүргізілді, көптеген бейбіт тұрғындар көрсетіп жазалау кезінде өлтірілді. Халықты жою 1942 жылдың 18 ақпанынан 4 наурызына дейін Сингапурдың бірнеше жерінде белсенді түрде жүргізілді.
Ресми жапондық статистика «тазарту» кезінде 5 000-нан аз адам өлтірілді дейді. Сингапур билігі жаппай жерленген орындарды қазып, 50-100 мың адам қаза тапты деп мәлімдеді.
Жапония капитуляцияға берілгеннен кейін, Сингапурдағы британ билігінің соты алдында әскери қылмыстар бойынша айыпталған жеті жапон офицері жауап берді. Олардың екеуі өлім жазасына кесілді, қалғандары өмір бойы бас бостандығынан айырылды.
Сингапур Жапониядан халықты қырғаны үшін өтемақы төлеуді және кешірім сұрауды бірнеше рет талап етті. Тек 1966 жылдың қазанында Жапония өтемақы ретінде белгілі бір соманы төлеуге келісті, бірақ «Сук Чинг қырғыны» үшін ресми кешірім әлі күнге дейін сұралған жоқ.
Өте ауыр сынақтар мен шығындарға қарамастан, Жапонияның оккупациялық саясаты Сингапур ұлттық бірлігінің қалыптасуына ықпал етті. Себебі оккупация жағдайында қытай және үнді тектес сингапурлықтардың барлығы да бірдей қысым мен қуғын-сүргінге ұшырады – жапондықтар олардың бәрін «екінші сортты» адамдар деп санады.
Жапон әскерлері Сингапурдан шығарылғаннан кейін қала халқы бұрынғыдай болмады, сингапурлықтар саяси құқықтар туралы сөз қозғады. Британдықтар Сингапурды жапондықтарға оңайлықпен «бере салғандықтан», соғыстан кейін Сингапур халқының Британ империясына деген сенімі күрт төмендеді.
Сингапур 1959 жылы өзін-өзі басқару құқығын алды, ал 1965 жылы тәуелсіз егеменді мемлекет болды.
Дереккөздер: