Электрлендіру
1920 жылы, бір жылға жетпейтін уақыт ішінде, жаңадан құрылған кеңестік мемлекеттің – Ресей Кеңестік Федеративті Социалистік Республикасының (РКФСР) үкіметі елді электрлендірудің перспективалық жоспарын әзірледі: ол - электр қуатын негізгі энергия түрі ретінде халық шаруашылығына және азаматтардың күнделікті тұрмысына кеңінен енгізу. Жоспар оны жүзеге асыруға арналған арнайы органның атауы бойынша – ГОЭЛРО («Ресейді электрлендіру жөніндегі мемлекеттік комиссия») деп аталды.
Жоспарға мемлекет басшысы Владимир Ленин бастамашы болды және оның басшылығымен дайындалды. Ол электрлендіруге ерекше мән берді. 1920 жылы 21 қарашада Ресей Коммунистік партиясының (большевиктер) Мәскеу губерниялық конференциясында Владимир Ленин өзінің әйгілі сөзін айтты: «Егер Ресейді бұрынғыдан да жоғары, басқа техникаға көшірмесек, халық шаруашылығын қалпына келтіру және коммунизм туралы сөз болуы мүмкін емес. Коммунизм – бұл Кеңес өкіметі және бүкіл елді электрлендіру, өйткені электрлендірусіз өнеркәсіпті көтеру мүмкін емес». Бұл сөйлем қысқартылған нұсқада бүкіл елді жаңа экономикалық бағытқа көшіру жөніндегі ауқымды жоспардың ерекше ұранына айналды: «Коммунизм – бұл Кеңес өкіметі және бүкіл елді электрлендіру».
1920 жылдың желтоқсанында әзірленген жоспарды Кеңестердің VIII Бүкілресейлік съезі мақұлдады, бір жылдан кейін оны Кеңестердің IX Бүкілресейлік съезі бекітті.
ГОЭЛРО тек энергетиканы ғана емес, бүкіл экономиканың даму жоспары болды: энергетика саласының кәсіпорындарын салу, осы құрылыстарды барлық қажеттілікпен қамтамасыз ету үшін өндірістерді дамыту, бүкіл электр энергетикасын жедел дамыту. Жоспар аумақтарды кешенді дамытумен ұштастырылды: энергияны көп қажет ететін кәсіпорындарды салумен (мысалы, 1927 жылы салынған Сталинград трактор зауыты), көмір кен орындарын игерумен (мысалы, Кузнецк көмір бассейні), олардың айналасында жаңа өнеркәсіп аудандары пайда болды. Елдің көлік жүйесін дамыту жүргізілді, теміржол желілері салынып, жөнделді, Еділ-Дон каналы салынды. Электрлендірумен айналысқандар мемлекеттен салық жеңілдіктері мен несиелерге сенім артты. Электрлендіру барлық жерде насихатталып, қолдау тапты. Ол жаңа әлем құрудың бір символына айналды.
«Кеңестер және электрлендіру – жаңа әлемнің негізі» плакаты, 1924 ж.
Дереккөз: Орыс виртуальды мұражайы
10–15 жылға есептелген ГОЭЛРО жоспары 30 аудандық электр станциясын салуды қарастырды: 20 жылу электр станциясы және 10 су электр станциясы. Жоба сегіз негізгі экономикалық ауданды қамтыды (Солтүстік, Орталық-өнеркәсіптік, Оңтүстік, Еділ маңы, Орал, Батыс Сібір, Кавказ және Түркістан). Жоба Ресейді индустрияландырудың негізін қалады. Жоспар негізінен, мерзімінен бұрын 1931 жылға қарай орындалды. 1932 жылғы электр энергиясын өндіру 1913 жылмен салыстырғанда жоспарланғандай 4,5 есеге емес, шамамен 7 есеге артты: 2,0 млрд кВт⋅сағаттан 13,5 млрд кВт⋅сағатқа дейін.
Дереккөздер: