Компрадорлық буржуазия (испанша comprador – сатып алушы) отарлық жүйе қалыптасқан дәуірде пайда болды. Шығыс Азияда тұратын еуропалықтар өздері әкелген тауарларды сату үшін базарға жіберетін жергілікті қызметшілерді компрадорлар деп атаған. Кейінірек бұл атау шетелдік компанияларға жұмыс істеген жергілікті жеткізушілерді немесе шетелдік фирмалар өкілдіктерінің жергілікті басшыларын атауға ауысты.
Компрадорлардан уақыт өте келе бүкіл бір кәсіпкерлер мен шенеуніктер тобы – «компрадорлық буржуазия» қалыптасты. Бұл топ дамушы елдердің немесе отарлардың жергілікті тұрғындарынан құралып, ішкі және сыртқы нарықтарда шетелдік компаниялар үшін сауда және әкімшілік делдал болды.
Компрадорлық буржуазия көпестерден, өсімқорлардан, шенеуніктерден, ақсүйектердің өкілдерінен құрылды. Олар экономикалық тұрғыдан да, саяси тұрғыдан да шетелдік компанияларға бағытталды және оларға қатты тәуелді болды, сондықтан өз мүдделерін ілгерілету үшін жиі шетелдік құрылымдарды пайдаланды. Отаршылдыққа қарсы, ұлт-азаттық қозғалысқа компрадорлық буржуазия, әдетте, қатыспады.
Қазіргі уақытта «компрадор» және «компрадорлық буржуазия» сөздері жағымсыз контексте қолданылады. Олар өз капиталын отандық табиғи ресурстарды шетелге сату, шетелдік тауарлармен сауда жасау арқылы жинайтын сол немесе басқа елдің шенеуніктерінің немесе бизнестің өкілдерін атау үшін пайдаланылады.
Компрадорлық буржуазия деп өз елінің ұлттық экономикасын дамытуға емес, тек өз мүдделері үшін, Отанының экономикасы мен саясаты үшін өз әрекеттерінің салдарын ескерместен, шетелдік компаниялармен өзара іс-қимыл жасауға бағытталған адамдар аталады.
Көбінесе компрадорлық буржуазия өз елінің дербес саяси және экономикалық дамуына мүдделі кәсіпкерлік топқа, ұлттық буржуазияға қарама-қарсы болады.
Дереккөздер:
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу