Сүлеймен Демирел (1924–2015)
Сүлеймен Демирел 1924 жылы Түркияның батысындағы Испарта провинциясындағы Исламкей ауылында дүниеге келген. Оның әкесі ауыл шаруашылығымен айналысқан. Бастауыш мектепті туған ауылында бітіріп, оқуын Испартада жалғастырады. 1941 жылы Ыстамбұл техникалық университетінің инженерлік-құрылыс факультетіне оқуға түседі. Оқуды бітіргеннен кейін бірнеше жыл АҚШ-та тағылымдамадан өтеді.
Сулейман Демирель
Дереккөз: Wikimedia Commons
1955–1960 жылдары ол Түркия Мемлекеттік су шаруашылығы басқармасының бас директоры болады. Елде бөгеттер салу бойынша ауқымды науқан жариялайды, соның арқасында электрлендіру қарқынын едәуір арттыруға қол жеткізді. Осы үшін ол «бөгеттер королі» деген лақап атқа ие болады.
1960 жылғы әскери төңкерістен кейін тәуелсіз консультант және инженер ретінде жұмыс істейді, Таяу Шығыс техникалық университетінде сабақ береді. 1962 жылы Әділет партиясының негізін қалаушылардың бірі болып, оның атқарушы кеңесіне кірді. 1964 жылы партия төрағасы болып сайланды және парламент депутаты атанды.
1965 жылы парламенттік сайлауда Әділет партиясы жеңіске жеткеннен кейін Премьер-Министр қызметіне тағайындалады. Үкімет басшысы ретінде ол бірқатар ірі жобаларды жүзеге асырды, мысалы: ұлттық телехабар тарату жүйесін құру, Босфор бұғазы арқылы көпір салу, Искендерундағы металлургия комбинатын, Сейдішехирдегі алюминий зауытын және Кебандағы ГЭС-ті салу.
1969 жылы қайтадан үкімет басшысы қызметіне кірісті. Алайда, 1971 жылы елдегі жаппай тәртіпсіздіктерге байланысты әскери қолбасшылықтың шешімімен қызметінен босатылды.
1975 жылы ол Халық майданын – Әділет партиясы мен бірнеше шағын оңшыл партиялардың коалициясын құру туралы бастама көтерді. Коалиция сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, ол қайтадан Премьер-Министр болды. Кейіннен үкімет басшысы қызметін тағы екі рет атқарды: 1977–1978 және 1979–1980 жылдары.
1980 жылғы әскери төңкерістен кейін биліктен шеттетілді. Саяси аренаға 1987 жылы оралды, осыдан кейін жаңа Дұрыс жол партиясының (Партия верного пути) төрағасы болып сайланды. Сол жылдың қарашасында парламент құрамына кірді. 1991 жылы қайтадан Премьер-Министр қызметін атқарды.
1993 жылы Түркия Президенті болып сайланды. Бұл қызметті 2000 жылға дейін атқарды.
Ол көрші елдермен, соның ішінде Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін құрылған Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына (ТМД) мүше елдермен тату көршілік қарым-қатынасты қолдау бағытын ұстанды.
Ол түрік-қазақстандық қарым-қатынастың дамуын белсенді қолдады. 1992 жылы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен бірге Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін, ал 1996 жылы Қаскелеңдегі Сүлеймен Демирел атындағы университетті ашты. 1995 жылы қазақстандық көшбасшымен бірге Алматыдағы Республикалық балалар сауықтыру-оңалту орталығының іргетасына алғашқы тасты қалау рәсіміне қатысты.
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанға ресми сапармен келген Түркия Республикасының Президенті Сүлеймен Демирелмен кездесті. Бұл кездесу 1996 жылғы 16 желтоқсанда өтті
Дереккөз: Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қызмет хроникасы
Ол Нұрсұлтан Назарбаевтың қызметін жоғары бағалап, оны «түркі әлемінің ақсақалы» деп атады және оның түркі елдері арасындағы интеграциялық процестерді дамытудағы рөлін ерекше атап өтті.
Сүлеймен Демирел 2015 жылы жүрек ауруынан қайтыс болды.
Дереккөздер: