Референдум — мемлекеттік, аймақтық немесе жергілікті маңызы бар мәселелер бойынша азаматтардың жалпыхалықтық дауыс беруі. Референдум — тікелей демократияның бір түрі, ол азаматтарға депутаттар немесе басқа өкілдер сияқты делдалдардың қатысуынсыз, өз пікірлерін тікелей білдіруге мүмкіндік береді.
Референдум көбінесе конституциялық өзгерістерге, мемлекеттік саясат мәселелеріне, аумақтық мәселелерге және басқа да маңызды тақырыптарға байланысты сұрақтарды шешу үшін өткізіледі. Референдум өткізу шарттары мен оның рәсімі тиісті елдердің конституцияларымен және заңнамаларымен реттеледі.
КСРО-да жалпымемлекеттік деңгейде бір ғана референдум — 1991 жылғы 17 наурызда Одақты жаңартылған федерация ретінде сақтау мәселесі бойынша өткізілді. Дауыс беруге қатысқандардың 76,4%-ы КСРО-ны жаңартылған негізде сақтауды жақтап дауыс берді. Алайда, халықтың КСРО-ны сақтауды жоғары деңгейде қолдағанына қарамастан, кейінгі саяси оқиғалар 1991 жылдың соңында Одақтың ыдырауына әкелді.
1995 жылы 29 сәуірде Қазақстанда бірінші референдум өтті, онда президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкілеттігін келесі сайлауды өткізбей-ақ 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы мәселе көтерілді. Қатысушылардың шамамен 95,46%-ы ұзарту үшін дауыс берді, 91,21%-ы қатысты. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдауға арналған екінші референдум 1995 жылы 30 тамызда өтті. Сайлаушылардың 90,6%-ы қатысып, 90%-ға жуығы жаңа Конституцияны жақтап дауыс берді.
Үшінші республикалық Референдум (2022 жылғы 5 маусым): Конституцияға өзгерістер енгізу бойынша өтті. Түзетулер билік тармақтары арасында өкілеттіктерді қайта бөлуге, президенттік билікті шектеуге, парламент пен жергілікті билік органдарының рөлін күшейтуге бағытталды. Өзгерістерді дауыс беруге қатысқандардың 77%-дан астамы жақтап дауыс берді.
2024 жылғы 6 қазанда Қазақстанда атом электр станциясын салу мәселесі бойынша да жалпыхалықтық дауыс беру өтті. Елдегі алғашқы атом электр станциясының құрылысын қолдаған азаматтардың саны 5 млн 561 мың 937 адамды немесе Қазақстан Республикасы халқының 71,12%-ын құрады.
Дереккөздер:
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу