Атал Бихари Ваджпаи (1924 – 2018)
Атал Бихари Ваджпаи
Дереккөз: UNN
Атал Бихари Ваджпаи 1924 жылғы 25 желтоқсанда Гвалиорда (сол жылдары – аттас князьдіктің астанасы, қазір – Үндістанның Мадхья-Прадеш штаты) мектеп мұғалімінің отбасында дүниеге келген. Колледжде білім алған.
1942 жылы үнді ұлт-азаттық қозғалысына қатысқаны үшін тұтқындалып, бірнеше жыл түрмеде отырады. 1951 жылы кейіннен «Бхаратия джана сангх» («Үнді халық одағы») партиясына айналған «Джана Сангх» ұлттық қозғалысының негізін қалаушылардың бірі болды. 1968–1973 жылдары оның төрағасы болады.
1957 жылдан бастап ол Үндістан Парламентінің төменгі палатасына тоғыз рет, ал жоғарғы палатасына екі рет депутат болып сайланды. 1977–1979 жылдар аралығында Үндістанның Сыртқы істер министрі міндетін атқарды. 1980 жылы «Бхаратия джаната парти» («Үнді халық партиясы») құрылуына белсене қатысты. Осы партияның 1980–1986 жылдардағы төрағасы, сондай-ақ 1980–1984, 1986 және 1993–1996 жылдары парламенттегі фракциясының жетекшісі болды.
1996 жылдың мамырында Үндістан Премьер-Министрі лауазымын атқарды, бірақ басқа партиялар тарапынан қолдау таппай, отставкаға кетті. 1998 жылдың наурызында қайтадан Премьер-Министр және бір мезгілде Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Үкіметтік дағдарыс пен 1999 жылғы қыркүйек–қазан айларындағы кезектен тыс парламенттік сайлаудан кейін қайтадан Премьер-Министр болып, бұл қызметті 2004 жылдың мамырына дейін атқарды.
1996 жылдың мамырында Үндістан Премьер-Министрі лауазымын атқарады, бірақ басқа партиялар тарапынан қолдау таппай, отставкаға кетті. 1998 жылдың наурызында қайтадан Премьер-Министр және бір мезгілде Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Үкіметтік дағдарыс пен 1999 жылғы қыркүйек–қазан айларындағы кезектен тыс парламенттік сайлаудан кейін қайтадан Премьер-Министр болып, бұл қызметті 2004 жылдың мамырына дейін атқарды.
2004 жылы ол елде мерзімінен бұрын сайлау өткізетінін жариялады, бірақ сайлауда оның партиясы жеңіліп қалды. 2005 жылдың соңында ол саясаттан кететінін мәлімдеді.
Премьер-Министр қызметін атқарған кезде ол нарықтық реформалар жүргізді, кедейлікпен, үнді қоғамындағы әлеуметтік және касталық жіктелумен күрес саясатын ұстанды. Оның басшылығы кезінде Үндістан тұрақты экономикалық өсімге қол жеткізіп, ақпараттық технологиялар саласында әлемдік көшбасшыға айналды.
1998 жылдың мамырында Атал Ваджпаи Үкіметі ядролық қаруды кезекті сынақтан өткізуге рұқсат берді, бұл 1999–2001 жылдардағы Кашмирдегі қарулы қақтығыстармен қатар, Пәкістанмен арадағы қарым-қатынастың қиындауына және халықаралық санкциялардың енгізілуіне әкелді. Алайда, Еуроодақтың қолдауы мен өз елінің қолдауы себепті Атал Ваджпаи ел басшысы ретіндегі беделін сақтап қалды.
Ол лаңкестік мәселелерімен бетпе-бет келіп, ел ішіндегі экстремистік топтармен күресті. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Америка Құрама Штаттарындағы лаңкестік әрекеттерден кейін (Нью-Йорктегі «егіз мұнараларға» жасалған шабуыл) АҚШ-тың Ауғанстандағы антитеррорлық операцияларын қолдады.
2002 жылы Атал Бихари Ваджпаи Қазақстанның бұрынғы астанасы Алматыда өткен Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің (АӨСШК) саммитіне қатысты. Бұл іс-шара аймақтағы сенім мен ынтымақтастықты нығайтуға бағытталды, атап айтқанда, сол кезде шиеленісіп тұрған Үндістан мен Пәкістан арасындағы жанжалды шешуге күш салынды. Сондай-ақ бұл сапар Үндістан мен Қазақстан арасындағы екіжақты қарым-қатынастарды дамытуға бағытталған жұмыстардың бір бөлігі болатын (елдер арасында дипломатиялық қарым-қатынастар 1992 жылы орнатылған).
Дереккөздер: