Бенджамин Франклин (1706-1790)
Жозеф-Сиффред Дюплессидің Бенджамин Франклин портреті. Қазан, 1785
Дереккөз: Большая Российская энциклопедия
Бенджамин Франклин 1706 жылы 6 (17) қаңтарда Бостонда (қазіргі – Америка Құрама Штаттары) діни келіспеушіліктерге байланысты Ұлыбританиядан көшіп келген отбасында дүниеге келген. Отбасы үлкен, бірақ ауқатты емес еді, сондықтан екі жыл оқығаннан кейін ол баспаханада әкесіне көмектесуге мәжбүр болды. Кітаптармен және мәтіндермен жұмыс оны қызықтырды, ол тез танымал бола бастаған журналистік мақалалар жаза бастады.
1727 жылы өзара ағарту және өзін-өзі жетілдіру үйірмесін, ал 1728 жылы кейіннен Америка философиялық қоғамына айналған «Былғары алжапқыштар клубы» атты қолөнершілер мен саудагерлердің Филадельфиялық пікірталас үйірмесін құрды. 1731 жылы ол Филадельфияда Солтүстік Америка колонияларындағы алғашқы қоғамдық кітапхананы құрып, оның жазылушыларының қаражаты негізінде, оларға кітаптарды үйге алуға мүмкіндік берді.
1740 жылдардың аяғында Солтүстік Америка континентінің солтүстік бөлігіндегі ең бай адамдардың бірі болды. өкілдік органы— Пенсильвания құрылтайына мүше болып сайланды, бітімгерші судья, пошта ведомствосының бастығы болып сайланды, қоғамдық тәртіпті қорғау үшін Пенсильванияда жасақ ұйымдастырды.
1757-1775 жылдары Ұлыбританияда Пенсильвания және бірқатар басқа американдық колонистердің мүдделерінің өкілі болды. Сол кезде болашақ Америка Құрама Штаттарының аумақтары Ұлыбританияның колониялары болды. Ол бірте-бірте Солтүстік Америка колонияларын Ұлыбританиядан бөлу қажет деген ұстанымға келді.
1775-1783 жылдарда Солтүстік Американың Ұлыбританиядан тәуелсіздік болу соғысы жетекшілерінің бірі болды. 1776 жылғы АҚШ Тәуелсіздік декларациясының жобасын дайындау бойынша «Бес комитетке» еніп, АҚШ Конституциясын жасауға қатысты. Францияға дипломатиялық миссиямен жіберілді, жас американдық мемлекеттің халықаралық ұстанымын нығайтуға үлкен үлес қосты.
1740 жылдардан бастап ғылыми зерттеулермен және ағартушылық қызметпен айналысты. 1749 жылы Филадельфияда жалпыға ортақ орта мектеп – Академия құруды ұсынды, кейіннен олардың негізінде Пенсильвания университеті құрылған оқу орындарының біріне айналды.
Кәсіпкерлік әдеп туралы публицистикалық памфлеттердің авторы, экономикалық процестерді зерттеді. Еңбекқорлық, ұқыптылық, адалдық, жақсы іскерлік беделді сақтау, кәсіпкерлік сияқты, кәсіпкерлік әдеп ұғымдарын насихаттауға үлкен үлес қосты. Кең таралған афоризмге айналған «Уақыт – ақша» деген сөздің авторы.
Бенджамин Франклиннің АҚШ-ты құрудағы еңбегі зор. Ол — АҚШ-ты тәуелсіз мемлекет ретінде құрудың негізі болып табылатын үш маңызды тарихи құжатқа: Тәуелсіздік декларациясына, Конституцияға және Ұлыбританиядан тәуелсіздік алу үшін соғысты тоқтатқан Версаль бітімгершілік келісіміне қол қойған АҚШ-тың «құрылтайшы әкелерінің» ішіндегі жалғыз адам.
Замандастары Бенджамин Франклинді өз қабілеттерінің арқасында төменгі таптан жоғары лауазымдарға көтеріліп, бай және танымал болған «пайдалы азамат» идеалын бейнелеген адам ретінде қабылдады. Ол насихаттаған адамның табиғи құқықтары мен халықтың егемендігі идеялары американдықтар ұрпағының дүниетанымының негізін құрды. Ол «американдық арман» идеалын қалыптастырып, оны өз өмірінде іске асырды деп саналады.
Бенджамин Франклиннің еңбектері үнемі басылып отырады. Филадельфияда Франклин мемориалдық институты құрылған. Оның бейнесі портреттерде, ескерткіштерде, пошта маркаларында бейнеленген. Бенджамин Франклиннің суреті 1914 жылдан бастап АҚШ-тың 100 долларлық купюрасында бар.
Бенджамин Франклиннің портреті бейнеленген 100 АҚШ доллары
Дереккөз: Википедия
Дереккөздер: