Дәлелхан Жаңалтай (1922–2012)
Дәлелхан Жаңалтай
Дереккөз: Қазақстан Республикасы Президентінің мұрағаты
Дәлелхан Жанымханұлы Жаңалтай 1922 жылы 15 маусымда Шығыс Түркістанның Алтай ауданында (қазіргі Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы, Қытай) дүниеге келген. Діни медресені бітіріп, 1937 жылы әкесімен бірге қажылыққа барды (Меккеге қажылық жасау салты, өмірінде кем дегенде бір рет бару мұсылман үшін міндетті ). 1940 жылы қоғамдық қызметін бастады.
40-шы жылдары Қытайдағы азамат соғысы кезінде ол Гоминьдан жағында соғыс қимылдарына қатысты ( Қытайдың Чан Кайши бастаған консервативті саяси партиясы, 1925-1949 жылдары - Қытай Коммунистік партиясымен билік үшін қарулы күреске түскен), Чан Кайши армиясының полковнигі. Гоминьдан жеңіліске ұшырағаннан кейін Тайваньға көшіп, сонда ол Қытай Республикасының Ұлттық Ассамблеясы - парламентінің құрамына өмір бойына кіргізілді (азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін Тайвань аралында Гоминьдан құрған ішінара танылған мемлекет). 1991 жылға дейін Ұлттық Ассамблеяның мүшесі болды - кезекті сайлау алдында отставкаға кетті.
Үндістанда (Кашмир) тұрды, 60-шы жылдары Түркияға қоныс аударды. Қазақ диаспорасының өміріне белсене араласып, түрік қазақтары мен олардың балалары үшін квоталар мен қаржылық өтемақылар, соның ішінде тегін білім беру гранттары берілуіне қол жеткізді. 1972 жылы Түркияда Ыстамбұл қаласының Гүнешли ауданында «Қазақ Кент» ауылын құру комитетінің басшысы болды.
Ағарту жұмысымен, қазақтарды, қырғыздар мен ұйғырларды құқықтық қорғаумен айналысты. Қазақ тілімен қатар араб, қытай, орыс, ағылшын, урду және түркі тілдерін жетік меңгерген.
1992 жылғы 29 қыркүйек - 3 қазан аралығында Алматыда өткен қазақтардың Бірінші Дүниежүзілік құрылтайына қатысты. Құрылтайда бүкіл әлем бойынша қазақ диаспорасын біріктіру үшін құрылған Дүниежүзілік қазақтар қауымдастығы төралқасының мүшесі болып сайланды.
2012 жылы 15 қаңтарда Стамбулда (Түркия) дүние салды.
Дереккөздер: