Көмір лавасы
Көмір лавасы – ұзындығы ондаған метрден бірнеше жүздеген метрге дейін жететін, көмір тікелей өндірілетін жер астындағы ұзын тазарту қазбасы (тоннель).
Тарихи тұрғыда «лава» термині 19-ғасырдың басында бұрынғы аз әрі көп бейінді қазбалардан арнайы, тазарту және дайындық қазбаларына көшумен қатар, тазарту және дайындық жұмыстары дербес мәнге ие болып, көмірді жер астынан өндіруге көшкен кезде пайда болды.
Атауы ескі шахталардан бастау алады, онда кеншілерр кенжарда тек шойбалғамен және күрекпен қаруланып, қабат қабырғасының алдында ауылдық сәкілерге ұқсайтын орындықтарға отыратын.
Қазіргі таңда лавалар – конвейерлермен жабдықталған заманауи кешендер.
Лаваның бір жағы — кенжар — көмір қабатының беті, одан көмір өндіріледі («тазартылады»). Екінші жағы — өңделген кеңістік.
Лава опырылып қалмау үшін күшейтіледі. Оның көмір тасымалданатын және желдетілетін кем дегенде 2 шығу жолы (штректер) бар. Оларды жиі тасымалдау және желдету қазба штректері деп атайды.
Бастапқыда лавалар «қолмен жасалатын» — кеншілер алдымен қашаумен немесе сүйменмен, кейіннен электрлі бұрғыштармен көмір қабатынан көмірді сындырып алатын.
«Қолдан жасалған» лава
Дереккөз: Livejournal
«Қолмен жасалған» лавадағы шахтер
Дереккөз: Livejournal
Қазіргі уақытта лавалар – конвейерлері бар заманауи кешендер, ал көмірді өнеркәсіптік өндіру комбайнмен — екі айналмалы бұрандалы бастары бар үлкен машинамен жүзеге асырылады. Комбайн, үстірік тәрізді, лаваның алдыңғы жағынан айналдыра, көмірді ұрады, ол бірден қозғалатын конвейерде шығарылады. Шойбалға бүгін жеке бөліктерді тек нүктелік туралау және тегістеу үшін ғана қолданылады.
Қазіргі лавадағы көмір өндіретін комбайн
Дереккөз: Livejournal
Тарихи тұрғыда «лава» термині 19-ғасырдың басында пайда болды. Атауы ескі шахталардан бастау алады, онда кеншілер кенжарда тек шойбалғамен және күрекпен қаруланып, қабат қабырғасының алдында ауылдық сәкілерге ұқсайтын орындықтарға отыратын. Ауылдан шыққан алғашқы көмір қазушылар үшін мұндай отыру үй сәкілерінде отыруға ұқсайды. Содан бері ұзын беткейлер лавалар деп атала берді. Лаваға ұқсас Sitzort термині — «отыратын орын» - 18 ғасырдың аяғында Германияда көмір өндірісінде пайда болды.
Дереккөздер: