Талғат Мұсабаев (1951)
Талғат Мұсабаев
Дереккөз: Tengri News
Талғат Амангелдіұлы Мұсабаев 1951 жылы 7 қаңтарда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Фабричный кентінде дүниеге келген (қазіргі Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Қарғалы ауылы).
Алматыдағы №58 орта мектепті бітіріп, Ленин комсомолы атындағы Рига азаматтық авиация инженерлері институтында азаматтық авиация инженері мамандығын алады.
Ғарышқа ұшпас бұрын Талғат спорттық авиацияның нағыз шебері ретінде танылды: жоғары пилотаждан спорт шебері атанып, оның командасы 80-ші жылдардың басында Кеңес Одағының чемпионы атанады.
Алматы ұшқыштар жасағында ұшқыш болып жұмыс істеді, инженерлік лауазымдарды атқарды.
Ол 1981 жылдан бастап ғарышкерлер қатарына қосылуды тырысса да, түрлі бюрократиялық және ведомстволық кедергілерге тап болды. Нәтижесінде, Талғат Мұсабаев ғарышкерлер отрядына тек 41 жасында ғана қабылданады. Формальдылықтарды айналып өту үшін 1991 жылы запастағы офицер Талғат Мұсабаев Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың өтініші бойынша Кеңес Одағының Қарулы Күштеріне әскери қызметке шақырылып, ғарышкерлер жасағына кандидат ретінде қабылданады.
Үш рет ғарышқа ұшты. Командир Юрий Маленченконың экипажындағы бортинженер ретіндегі алғашқы ұшуы ТМ-18 Одағының кемесінде 1994 жылдың 1 шілдесінде басталып, 126 тәулікке созылды. Ғарышкер осы ұшу сапарында ашық ғарышқа алғаш рет шығып, онда жалпы алғанда 11 сағатын өткізді.
Екінші сапарын Талғат Мұсабаев экипаж командирі ретінде «Союз ТМ-27» кемесімен орындады. Экипаж құрамында бортинженер Николай Бударин және француз астронавт-зерттеушісі Леопольд Эйартц болды. Ғарыш кемесі 1998 жылғы 29 қаңтарда ұшты.
Экспедиция жеті айға жуық уақытқа созылды. Осы сапар барысында Талғат Мұсабаев ашық ғарышқа алты рет шығып, онда барлығы 30 сағаттан астам уақытын өткізді. Бір ұшу кезінде ашық ғарышта мұндай ұзақ уақыт болу сол сәттегі әлемдік рекорд еді, сондықтан Талғат Мұсабаевтың бұл жетістігі Гиннесстің рекордтар кітабына енді. Сондай-ақ ол «Мир» станциясында «Бейбітшілік туы» атты халықаралық қоғамдық ғылыми-ағартушылық ғарыш жобасына қатысты.
1998 жылғы 10 маусымда экспедиция кезінде Талғат Мұсабаевтың экипажы «Мир» орбиталық станциясынан тікелей байланысқа шығып, Тәуелсіз Қазақстанның жаңа елордасы — Астананың халықаралық таныстырылымына қатысты.
Талғат Мұсабаевтың экипажы Қазақстанның жаңа елордасы Астананың таныстырылымына келген қонақтарға сәлем жолдауда. 10 маусым 1998 жыл
Дереккөз: Қазақстан тарихы порталы
Талғат Мұсабаевтың «Союз ТМ-32» кемесімен жасаған үшінші сапары 2001 жылғы 28 сәуірде басталып, 8 тәулікке созылды. Экипаж командирі Талғат Мұсабаев пен бортинженер Юрий Батуриннің тобында әлемдегі алғашқы ғарыш турисі америкалық Денис Тито болды.
Талғат Мұсабаев жасаған экспедицияларында барлығы 341 тәуліктен астам уақытын өткізді, оның 41 сағатын астам уақытында ашық ғарышта болған. Экипаж Жерге оралған сайын оларды Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев қарсы алып отырды. Талғат Мұсабаев орбитадан оралған соң үш мәрте мемлекет басшысына ғарышта болған еліміздің Туын, қазақ жері салынған капсуланы және «Құран» кітабын салтанатты түрде табыс етті.
Ғарыш экспедицияларынан кейін ол Әскери-әуе күштері үшін инженерлер даярлайтын Жуковский академиясында жұмыс істеді, ғарыш аппараттарының экологиялық түрлерін дамыту жөніндегі «Бәйтерек» бірлескен қазақстан-ресей кәсіпорнын басқарды, Қазақстан Білім және ғылым министрлігіне қарасты Аэроғарыш комитетінің төрағасы болды.
2007 жылғы 27 наурызда Қазақстан Президентінің Жарлығымен құрылған Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыш агенттігін басқарды. 2016–2017 жылдары Қазақстан Президентінің кеңесшісі қызметін атқарды.
Ол Қазақстан Республикасының, Ресей Федерациясының, Австрияның, Францияның және NASA-ның орден-медальдарымен, соның ішінде II және III дәрежелі «Отан алдындағы қызметі үшін» орденімен, I дәрежелі «Барыс» орденімен, сондай-ақ «Назарбаев» орденімен және «Ғарышты игерудегі еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Қазақстанның Халық Қаһарманы (1995), Ресей Федерациясының Батыры (1994), Құрмет легионы орденінің офицері (Франция, 2010), әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2015).
Дереккөздер: