Қилыбай Медеубеков (1929 – 2015)
Қилыбай Медеубеков
Дереккөз: АгроИнфо
Қилыбай Үсенұлы Медеубеков 1929 жылы 15 мамырда Қазақ Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасының Ленин ауданы Абай ауылында (қазір Қазақстанның Түркістан облысы Қазығұрт ауданы) дүниеге келген.
1953 жылы Клемент Аркадьевич Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясының зоотехникалық факультетін бітірген. 1957 жылы кандидаттық диссертациясын қорғап, Кеңес Одағының су, орман және ауыл шаруашылығы жөніндегі жоғары ғылыми-зерттеу және әдістемелік мекемесі - Владимир Ильич Ленин атындағы Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының (ВАСХНИЛ) Қазақ филиалының қарамағына жіберілді. Академия құрамына 150-ден аса ғылыми мекеме кірді. 1962 жылы Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институтының директоры болып тағайындалды. 1978 жылы «Қазақстанның оңтүстігіндегі кроссбредті қой шаруашылығының ғылыми негіздері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
1979-1991 жылдары - ВАСХНИЛ вице-президенті, Қазақстан және Қырғызстан бойынша бөлімше басшысы, ВАСХНИЛ академигі (1982). 1984 жылдан - Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының (ҒЗИ) проблемалық зертханасының меңгерушісі, Қазақ қой шаруашылығы ҒЗИ директоры.
1980-1991 жылдары - қазіргі уақытта қызметін Қазақстан Парламенті атқаратын республиканың жоғары заң шығарушы органы - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы.
1992 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының академигі, 1996 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі болып сайланды.
1998 жылы Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессоры болды.
Қазақстанның өнімділігі жоғары жаңа қой тұқымдарын өсіру – республиканың әртүрлі өңірлері үшін қой тұқымдарын жетілдіру және жаңа қой тұқымдарын, типтері мен желілерін шығару ғылыми мектебінің негізін қалаушы. Оның басшылығымен ағылшын қой тұқымдарын жерсіндіру және пайдалану бойынша кең ауқымды зерттеулер жүргізілді, жартылай биязы кроссбредті жүнді етті-жүнді қой жасау әдістемесі әзірленді. Қилыбай Медеубековтің маңызды ғылыми жетістігі – биязы жүнді қойлардың жаңа тұқымын - Солтүстік Қазақстан мериносын өсіруге қатысуы болып саналады. Оның басшылығымен Қазақстанның оңтүстік-батыс, батыс және орталық өңірлері үшін жаңа үш тұқым өсірілді.
2015 жылдың 3 мамырында Алматыда қайтты.
6 монография мен кітаптың, 500-ден аса ғылыми мақаланың авторы. Оның басшылығымен 40-тан аса кандидаттық және 15 докторлық жұмыс қорғалды. Академик Қилыбай Медеубековтің есімі әлемнің ең көрнекті ғалымдары, саяси қайраткерлер мен мемлекет қайраткерлері туралы мәліметтер жинақталып, АҚШ-та 1991 жылы шығарылған «Кім кім екені туралы» кітабына енгізілді.
1997 жылы ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстанның аграрлық ғылымын дамытуға қосқан зор үлесі үшін «Қазақстан Республикасының ғылым мен техникаға еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді. Парасат орденімен марапатталған (2009).
Дереккөздер: