Шок терапиясы – бағаны және сыртқы сауданы біржолғы ырықтандыру және инфляция мен бюджет тапшылығын еңсеру мақсатында қаржылық тұрақтандыру шараларын жүргізу есебінен экономикалық өсуге қол жеткізуге бағытталған экономикалық саясат шараларының кешені.
«Шок терапиясы» саясатының негізгі ерекшелігі – түрлендірулердің жылдамдығы мен шешімділігі. Басқаша айтқанда, экономика құлдыраған кезде оны жандандыру керек. Жартылай өлшемдер жұмыс істемейді: түбегейлі өзгерістер қажет. Олар көмектеседі, бірақ біраз уақытқа ел азаматтарының көпшілігіне соққы береді. Демек, медицинадан алынған атау — шок терапиясы (электр тогымен емдеу әдісі).
«Шок терапиясы» саясатының кейбір әдістері:
Халықаралық валюта қорының пікірінше, өтпелі экономикасы бар мемлекеттер үшін «шок терапиясы», мысалы, Қытайдағы сияқты, біртіндеп және ондаған жылдарға созылған ауысудан айырмашылығы, нарықтық қатынастарға көшудің салыстырмалы түрде жылдам және әмбебап нұсқасы болып табылады.
Теорияның негізін қалаушылардың бірі және негізгі идеологтары - американдық экономист Джеффри Сакс. Ол соғыстан кейінгі Германияның 1940 жылдардың аяғындағы тәжірибесінен шабыт алды, сол кезде мемлекет қысқа мерзімде кәсіпорындардың бағалық бақылауы мен мемлекеттік қолдауын жойды. Бұл реформалар экономикаға бастапқы серпін берді, нәтижесінде «неміс экономикалық кереметі» пайда болды — авторитарлық мемлекеттен ГФР дамып келе жатқан нарықтық экономикасы бар елге айналды.
«Шок терапиясы» саясатының сыншылары оның жағымсыз салдарын атап өтеді – инфляцияның жоғары деңгейі, өндірістің құлдырауы, еңбекке қабілетті халықтың 20%-дан 40%-на дейін қамтитын жоғары жұмыссыздық, қылмыс пен кедейліктің өсуі, өмір сүру деңгейінің күрт төмендеуі, экономиканың шетелдік инвестицияларға тәуелділігі және басқалар.
«Шок терапиясы» саясаты Боливияда, Польшада, Израильде, Ресейде жүргізілді.
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу