Николай Бердяев (1874-1948)
Николай Бердяев
Дереккөз: Коммерсантъ
Николай Александрович Бердяев 1874 жылы 18 наурызда Киевте (қазіргі - Украина) дворян отбасында дүниеге келген. Ол Киев университетінің заң факультетіне оқуға түсті, бірақ 1897 жылы студенттік толқуларға қатысқаны үшін университеттен шығарылып, Вологдаға жер аударылды. Социализм мен марксизм идеялары оны «даралық үшін күрес», жеке тұлғаны босату және жалпы әлемді өзгерту мүмкіндігі үшін қызықтырды.
1905 жылы ол Санкт-Петербургке, содан кейін (1908 жылы) Мәскеуге көшті. Ол әдеби ортада белсенді болып, Күміс ғасырдың көптеген ақындарымен таныс болды. 1917 жылғы революция мен большевизмге сақтықпен қарады, дегенмен ол самодержавиені құлатуды құптады. 1918 жылы Бүкілресейлік Жазушылар одағының вице-төрағасы, 1920 жылы Мәскеу университетінің тарих-филология факультетінің профессоры болды. 1919 жылы ол философия мен дін бойынша дәрістер мен семинарлар өткізетін әр түрлі бағыттардың өкілдеріне арналған еркін рухани мәдениет академиясын құрды.
1922 жылы Николай Бердяев қамауға алынып, антикеңестік қызмет етті деп айыпталып, «философиялық пароходтардың» бірімен (1922 жылы қыркүйекте большевиктер билігінің келіспеушілікпен күресі аясында Ресейден зиялы қауым өкілдері елден шығарылған бірнеше пароход рейстерінің жиынтық атауы) елден қуылды.
Алдымен Берлинде, содан кейін Парижде тұрып, философиялық қызметін жалғастырды, дәрістер оқыды, конференцияларға қатысты және өз еңбектерін жариялады. 1922 жылы Берлинде діни-философиялық академияны құрды және басқарды. Ол орыс студенттік христиан қозғалысының (РСХД) идеологтарының бірі болды, орыс діни ойының «Путь» журналының редакторы қызметін атқарды. Тарихшылар Николай Бердяев Еуропаны орыс философиялық ойымен таныстырып, ХХ ғасырдың ең ықпалды орыс философтарының біріне айналғанын атап өтті. 1942-1948 жылдары ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына жеті рет ұсынылды, ал 1947 жылы Кембридж университеті оған Honoris causa - доктор атағын берді - оны орыс қайраткерлерінен тек Петр Чайковский мен Иван Тургеневке қана иеленген болатын.
Николай Бердяевтің шығармашылығында бостандық, тұлға, дін, шығармашылық және өмірдің мәні туралы ойлар шоғырланған. Философтың ең танымал шығармаларының қатарына «Шығармашылықтың мәні» жатады, онда ол шығармашылық адамның ерік-жігері мен рухани табиғатының көрінісі, «Теңсіздік философиясы» адамзат қоғамы үшін теңсіздіктің табиғилығы туралы ойлармен, «Жаңа Орта ғасырлар», онда автор қоғамның қазіргі жағдайын талдайды және ортағасырлық мәдениеттің кейбір аспектілеріне оралуды болжайды. Философтың еңбектерінде еуразияшылдық идеяларына - Ресейдің ерекше жолына назар аударылды, Николай Бердяевтің «Орыс идеясы» кітабы оның миссиясына арналған: философтың пікірінше, Ресей батыс пен Шығыс мәдениетін біріктіруі керек.
Николай Бердяев өмірінің соңғы сәттеріне дейін жұмысын жалғастырды. Ол 1948 жылғы 23 наурызда жаңа кітабымен жұмыс кезінде үстел басында қайтыс болды.
Дереккөздер:
М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің сайты. (https://philos.msu.ru/node/1311)
газета «Коммерсант» (https://www.kommersant.ru/doc/6560576 )