Автаркия (грек тілінен αὐτάρκεια – өз байлығы өзіне жететін, өзін-өзі қамтамасыз ету) – басқа елдермен байланыссыз дамитын тұйық өзін-өзі қамтамасыз ететін экономиканы құруға бағытталған саяси-экономикалық жүйе. Автаркия негізінен абсолютті егемендікті білдіретін жабық экономиканы білдіреді.
Бұл ұғымды ғылыми айналымға неміс экономисі Фридрих Лист енгізді. Ол өзінің «Саяси экономияның ұлттық жүйесі» атты кітабында бүкіл экономика тек елдің қажеттіліктеріне бағынады деп тұжырымдады. Бұл ішінара неміс философтары Георг Фридрих Гегель мен Иоганн Готлиб Фихтенің сыртқы сауданы реттейтін немесе толықтай басқаратын күшті мемлекет пен орталықтандырылған үкімет құру туралы идеяларының жалғасы болды.
Негізінде, автаркия идеясы XVI—XVIII ғасырларда танымал болған меркантилистік доктриналардың маңызды құрамдас бөлігі болған протекционистік саясаттың шектен шыққан түрі болып табылады. Мемлекеттер өз экономикаларын көрші елдердің ықпалынан қорғауға ұмтылып, шетелдік тауарлар ағынын шектеу және сонымен бірге өз өнеркәсібі мен экономиканың басқа салаларын дамыту үшін түрлі шаралар (мысалы, кедендік баждар) енгізді. Алайда, XIX ғасырда протекционизм экономистер Адам Смит пен Дэвид Рикардо насихаттаған әртүрлі елдер экономикасының ашықтығы мен өзара кірігуін көздейтін «еркін сауда» идеясына жол бере бастады.
Іс жүзінде қазіргі заманғы мемлекеттердің ешқайсысы басқа елдермен сауда қатынастарынан біржола бас тарта алмады.
ХХІ ғасырдың жаһандық экономикасындағы елдің абсолютті экономикалық егемендігі ретінде автаркияға қол жеткізу мүмкін емес-сауда байланыстары соншалықты тығыз болды. Толық автаркия идеясы іс жүзінде утопиялық болып табылады. Яғни, абсолютті автаркия негізінен мүмкін емес, өйткені әлемде әрқашан кез-келген автаркияда шығарылмайтын нәрсе болады. Оны жүзеге асыруға тырысқан елдер экономиканы дұрыс құра алмады және кедейлікте қала берді.
Қазіргі әлемдегі абсолютті автаркия тіпті үлкен және ресурстарға бай елдер үшін де мүмкін емес. Сондықтан, әдетте, әдебиетте олар экономикалық саясаттағы (Солтүстік Корея, Албания) «автаркиялық тенденциялар» туралы айтады. Яғни, басқаша айтқанда, іс жүзінде автаркиялық экономика тек салыстырмалы түрде өзін — өзі қамтамасыз ететін экономика болып саналады.
Дереккөздер:
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу