Ясир Арафат (1929-2004)
Палестина басшысы Ясир Арафат
Дереккөз: National Library of Israel
Ясир Арафат 1929 жылы 24 тамызда Каирде (Мысыр) дәулетті мата саудагерінің отбасында дүниеге келген. Балалық шағы Иерусалимде, Храм тауы кешенінің ішінде орналасқан Жылау қабырғасы (Стена Плача) мен Әл-Ақса мешітінің маңында өткен.
1957 жылы Кувейтте «Палестинаны азат ету қозғалысын» (ФАТХ) құрып, оған жетекшілік етеді. 1960-жылдардың соңына қарай бұл топ 1964 жылы құрылған Палестинаны азат ету ұйымынан (ПАҰ) асып түсіп, ең қуатты палестиналық қозғалысқа айналды. Кейіннен Ясир Арафат мақсаты Израильге қарсы тұру болған осы екі құрылымды біріктіреді.
1973 жылғы соғыстан («Сұрапыл соғыс» немесе «Қиямет күні соғысы» — 1973 жылғы 6–25 қазан аралығындағы араб мемлекеттері коалициясы мен Израиль арасындағы әскери қақтығыс) кейін ПАҰ Палестина егемендігі жолындағы күресте террорлық әдістерді қолдануды ресми түрде қайта қарады. Бір жылдан соң араб елдері Ясир Арафат бастаған Палестинаны азат ету ұйымын палестина халқының мүддесін білдіруші заңды өкіл ретінде таныды.
Сол жылы Ясир Арафат БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясында палестиналықтардың ресми өкілі ретінде сөз сөйледі, ал ПАҰ ұйымы БҰҰ-ға бақылаушы мәртебесінде қабылданды. Бас Ассамблеядағы сөзінде саясаткер алғаш рет Палестина мемлекеті Батыс жағалау мен Газа секторы аумағында құрылуы мүмкін екенін жоққа шығармады.
1980-жылдардың соңында израильдіктер мен ПАҰ (Палестинаны азат ету ұйымы) өкілдері арасында келіссөздер басталып, 1993 жылы Ослода Израиль премьер-министрі Ицхак Рабин мен Ясир Арафат келісімшартқа қол қойды. Осы құжат бойынша палестиналықтар Газа секторы мен Иордан өзенінің Батыс жағалауындағы Иерихон ауданын қамтитын автономияға ие болды. Келесі жылы екі саясаткер де осы келісімдері үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды.
1994 жылғы шілдеде Ясир Арафат Палестина өзін-өзі басқару әкімшілігінің басшысы ретінде елге оралды. Екі жылдан кейін ол сайлаушылардың 88% дауысын жинап, Палестина Ұлттық кеңесінің атқарушы басшысы болып сайланды.
1991 жылы Ясир Арафат Ливия көшбасшысы Муаммар Каддафидің атынан Президент Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесу үшін Қазақстанға ұшып келді. Кейіннен Нұрсұлтан Назарбаев еске алғандай, Муаммар Каддафи әлемдегі ядролық қару арсеналы бойынша төртінші орында тұрған Қазақстанға бұл қаруды Ресейге бермей, өз иелігінде қалдыруы үшін 20 миллиард доллар ұсынған. Қазақстанның Тұңғыш Президенті Каддафидің бұл ұсынысынан бас тартты.
2001 жылғы желтоқсанда Израиль премьер-министрі Ариэль Шарон палестиналық боевиктері жасаған бірқатар террорлық актілер үшін жауапкершілікті Арафатқа жүктеді. Оның Рамалладағы резиденциясын Израиль әскерлері қоршауға алды. Израиль билігі Арафатпен саяси қарым-қатынасты тоқтатты. 2001 жылғы 11 қыркүйекте Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығы мен Вашингтондағы Пентагонға жасалған шабуылдардан кейін террормен күресті бастаған АҚШ, іс жүзінде Израиль басшылығының әрекеттерімен келісті.
2004 жылғы 28 қазанда Палестина ұлттық әкімшілігі (ПҰӘ) басшысының ауыр сырқатқа шалдыққаны жарияланды. Келесі күні Израиль Арафатты шетелде емдетуге рұқсат берді. 2004 жылғы 29 қазанда ол улану немесе қатерлі ісік деген күдікпен Париждегі «Перси» әскери госпиталіне жатқызылды. Арафаттың жағдайы тез арада нашарлап, көп ұзамай комаға түсті.
2011 жылғы 11 қарашада Ясир Арафат өмірін қолдайтын аппараттардан ажыратылғаннан кейін қайтыс болды. Француз дәрігерлерінің ресми қорытындысы бойынша, өлімге белгісіз инфекциялық қоздырғыштан туындаған ішкі қан кету салдарынан болған ауыр инсульт себеп болған.
Арафат Иордан өзенінің Батыс жағалауындағы Рамалла қаласында орналасқан «Мукатаа» резиденциясының аумағында бетон саркофагқа жерленді. 2007 жылы оның қабірінің үстіне кесене тұрғызылды.
Палестина өкілдері өз көшбасшысының өліміне Израильді бірнеше рет айыптады. 2012 жылғы шілдеде БАҚ-та Арафаттың полониймен улануы мүмкін екендігі туралы хабарламалар пайда болды. Сол кезде Арафаттың жесірі жұбайының өліміне не себеп болғанын анықтау үшін Париж маңындағы Нантер сотына азаматтық талап арыз түсірді. 2015 жылы тергеу аяқталғаннан кейін сарапшылар Арафаттың улануы туралы нұсқаны жоққа шығарды.
Дереккөздер: