Евгений Примаков (1929–2015)

Евгений Примаков
Дереккөз: ИМЭМО РАН 

Евгений Максимович Примаков 1929 жылы Украина КСР-нің Киев қаласында дүниеге келген (қазіргі  Украина). Балалық шағы мен жастық шағы Тбилисиде (Грузия) акушер-гинеколог болып жұмыс істеген анасымен бірге өтті.

1953 жылы Мәскеу Шығыстану институтының араб бөлімін, ал 1956 жылы Михаил Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің (ММУ) экономика факультетінің аспирантурасын бітірді. 1959 жылы Кеңес Одағының Коммунистік партиясына (КОКП) қосылды. 1969 жылы Египеттің әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы диссертация қорғады, экономика ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 

1956 жылдан 1962 жылға дейін КСРО Министрлер Кеңесінің жанындағы Мемлекеттік хабар тарату және теледидар комитетінің Араб редакциясында қызмет етті. Әр жылдары араб елдеріне хабар тарату Бас басқармасының корреспонденті, жауапты редакторы, бас редакторының орынбасары және бас редакторы болды. 1965-1969 жылдары «Правда» КОКП ОК газетінің қызметкері болды, Таяу Шығыста корреспондент болып жұмыс істеді. Осы уақытта ол Саддам Хусейн, Тарик Азиз, Ясир Арафат және басқалар сияқты қайраткерлермен кездесті. 

1970-1977 жылдары КСРО Ғылым Академиясы атындағы Әлемдік экономика және халықаралық қатынастар ұлттық зерттеу институты директорының орынбасары болды. Сонымен қатар КСРО СІМ Дипломатиялық академиясында сабақ берді. 1985-1989 жылдары ИМЭМО директоры қызметін атқарды.

Саяси мансабын 1980 жылдардың екінші жартысында бастады. 1986 жылы КОКП Орталық Комитетіне (ОК) сайланды. 1989 жылы КОКП Орталық Комитетінің халықаралық саясат жөніндегі комиссиясының құрамына кірді. 1989-1990 жылдары КСРО Халық депутаты, КСРО Жоғарғы Кеңесі одағы кеңесінің төрағасы және КСРО парламенттік тобының төрағасы болды.

1991 жылы КСРО Орталық барлау қызметінің директоры болып тағайындалды. Сол жылдың желтоқсанынан 1996 жылға дейін Ресейдің Сыртқы барлау қызметінің директоры болды.

1996 жылы Ресейдің Сыртқы істер министрі болды. Бұл қызметте ол көпполярлы әлем тұжырымдамасын дамыта бастады, Ресей, Үндістан және Қытай арасындағы байланыстарды нығайтуды қолдады, ол кейіннен БРИКС — Ресей, Үндістан, Қытай, Оңтүстік Африка Республикасы мен Бразилияның бірігуіне негіз болды. Сол жылы Қазақстан Республикасы делегациясының Ресей, Иран және Түркіменстанның бірлескен мұнай компаниясын құру туралы құжатқа енгізген өзгерістерін қолдады. Осылайша, қазақстандық және әзірбайжандық тараптардың мүдделері сақталды. Алайда, нәтижесінде мұнай компаниясы  құрылған жоқ.

1997 жылы ол Ресей мен НАТО арасындағы ынтымақтастық және қауіпсіздік туралы келісімге қол қоюға ықпал етті, оған сәйкес альянс Ресей шекарасында қару-жарақ қоймауға уәде берді. 1996-1998 жылдары Ресей Федерациясы Қорғаныс Кеңесінің мүшесі болды, 1993 жылдан бастап Ресей Қауіпсіздік Кеңесінің құрамына кірді.
1998 жылы дамып келе жатқан экономикалық дағдарыс жағдайында ол Ресей үкіметінің төрағасы болып тағайындалды. Елдегі экономикалық жағдайды жақсарту бойынша жұмыс істеді және белгілі бір жетістіктерге жетті.

1999 жылы ол АҚШ-қа мемлекеттік сапармен бармақшы болды. Атлант мұхитының үстінен ұшып бара жатып, НАТО күштері Югославияны бомбалауға дайындалып жатқандығы туралы хабарлама алды, ұшақты орналастыруға бұйрық берді. Бұл маневр тарихқа «Атлант мұхитының үстіндегі бұрылыс» немесе «Примаков ілмегі» ретінде енген.

1999 жылы Үкімет басшысы қызметінен кеткеннен кейін «Отан — Бүкіл Ресей» сайлауалды блогын басқарды, Мемлекеттік Думаның депутаты болды. 2001 жылы Сауда-Өнеркәсіп палатасының (ТПП) президенті болды, 2011 жылы қызметінен кетті. 2012 жылдың қараша айында «РТИ» ААҚ директорлар кеңесін басқарды, ол барлау және ақпараттық жүйелерді әзірлеумен және өндірумен айналысты.
Премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін, Евгений Примаков бірден кез келген партиялық тізім үшін тартымды тұлғаға айналды. Бірақ ол Лужков-Шаймиевтің «Отан – Бүкіл Ресей» блогын таңдады. Блоктың сайлаудағы жоғары нәтижесі Примаковтың қатысуымен байланыстырылады.

2001 жылы Сауда-өнеркәсіп палатасының (СӨП) президенті болды, бұл қызметтен 2011 жылы кетті. 2012 жылдың қараша айында барлау-ақпараттық жүйелерді әзірлеумен және өндірумен айналысатын «РТИ» ААҚ директорлар кеңесін басқарды.

2015 жылы Мәскеуде қайтыс болды. Новодевичье зиратында жерленген.

Дереккөздер:
ТАСС 
Ресей Сыртқы істер министрлігі 
ИМЭМО РАН