Күл талқанын шығару

Күл талқанын шығару -  бұл  толығымен быт-шытын шығару, сындыру, бүлдіру, жою дегенді білдіретін тұрақты сөз тіркесі.  

Бастапқыда «мамық» және «күл» сөздері белгілі бір әрекеттерді білдіретін етістіктермен байланысты болды. «Жұмсақ/үлпілдек» етістіктері «ұрып — соғу/ұру немесе ұрып-соғу, жатып қалған жүнді, шашты және т.б. тарау» дегенді білдірді (сөзбе-сөз – «үлпілдек сияқты жасау/томпақ ету».

Сондай-ақ, бұл сөздер «тесу/тесіп тастауға», «ұнтақтау/ұнтақтап тастауға» қатысты болды. Бұл етістіктер «ұсақтау, шаңға айналдыру/күл талқанын шығару» дегенді білдіреді.

«Үлпілдекке айналдыру» (яғни «үлпілдек») және «шаң шығару» («бір нәрсені ұнтаққа айналдыру, шаңға айналдыру, соққы беру») сөз тіркестері де өз бетінше қолданылды. Осыдан осы сөз тіркестерінің ауыспалы мағыналары пайда болды -  «быт-шытын шығару» және «қатты ұрысу». 

Болашақта мәндердің ұқсастығына байланысты екі айналымның бір-біріне қосылуы, мәні мен үйлесімділігінің кеңеюіне әкеліп соқты.  

Дереккөздер:
Academic.ru