Сириядағы қақтығыс картасы
Сирия қақтығысы — «Араб көктемі» (Таяу Шығыс елдерін қамтыған революциялар сериясы) кезеңіндегі үкіметке қарсы шерулер аясында 2011 жылдың наурызында басталған Сирия Араб Республикасындағы қарулы және саяси дағдарыс. Дераа және Дамаск қалаларындағы үкіметке қарсы наразылықтар күш қолдану әдістерімен басып-жаншылды, содан кейін бұл текетірес үкіметтік күштер мен қарулы оппозицияның түрлі топтары арасындағы қарулы қақтығысқа ұласты.
Бұл кезеңде радикалды исламшыл топтар белсенділік танытты, әсіресе 2012 жылы пайда болған «Джебхат ан-Нусра» және 2013 жылы құрылған «Ислам мемлекеті». (Екі топ та Қазақстанда тыйым салынған террористік және экстремистік ұйымдардың ұлттық тізіліміне енгізілген).
2015 жылы қақтығыста сыртқы акторлардың рөлі айтарлықтай артты, соның ішінде Сирия билігінің шақыруымен Ресейдің әскери араласуы және аймақтағы басқа да мемлекеттер мен халықаралық коалицияның қатысуы тереңдей түсті. Сол 2015 жылы Қазақстан Сирия реттеуі бойынша байланыс алаңы ретінде таныла бастады: мамыр және қазан айларында Астанада Сирия оппозициясы өкілдерінің кездесулері өтіп, онда саяси диалог мүмкіндіктері талқыланды және Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа бейбіт процеске жәрдемдесу туралы үндеулер жолданды.
2017 жылдан бастап Астанада Ресей, Түркия, Иран, Сирия үкіметі мен қарулы оппозицияның бір бөлігі өкілдерінің қатысуымен Сирия бойынша халықаралық кездесулер сериясы — «Астана процесі» деп аталатын келіссөздер басталды. 2017–2019 жылдар аралығында Қазақстан астанасында келіссөздердің 13 раунды өткізілді. Астана процесі БҰҰ аясындағы Женева келіссөздер форматын алмастырған жоқ, қайта оны толықтырды. Астана кездесулері негізінен отты тоқтату, деэскалация және тараптардың практикалық өзара іс-қимылы мәселелеріне бағытталса, Женева бағыты БҰҰ қамқорлығымен саяси реттеуге қатысты болды.
Кейінгі жылдары әскери қимылдар біртіндеп жергілікті сипатқа ие болды, алайда қарулы текетірестің ошақтары мен мемлекеттік институттардың жұмысындағы мәселелер сол күйі сақталып қалды.
Сириядағы әскери қимылдар картасы
Дереккөз: Tgstat.ru
2024 жылғы желтоқсанда оппозицияның қарулы құрылымдары үкімет әскерлерін талқандап, астананы және елдің басқа да ірі әкімшілік орталықтарын басып алып, өз бақылауына алды. Ел басшысы Башар Асад пен оның отбасы Сириядан қашып шықты. Жаңа үкімет құрылып, жаңа билік органдарын жасақтаумен және олардың бақылауын түрлі аймақтарға тарату әрекеттерімен байланысты өтпелі кезең басталды. 8 желтоқсанда Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху Израиль армиясына Израильмен шекаралас аудандарды иелену үшін Сирия аумағына шабуыл бастауға бұйрық берді. Сирияның өз ішінде Сирия халықтық қарсылық қозғалысы құрылып, өз іс-қимылдарын бастады.
Халықаралық ұйымдардың бағалауы бойынша, 2026 жылға қарай Сириядағы жағдай саяси және әлеуметтік тұрғыдан тұрақсыз күйінде қалып отыр. Қақтығыстың гуманитарлық салдары әлі де жойылған жоқ. Ондаған миллион адам зардап шекті, халықтың едәуір бөлігі әлі де көмекке мұқтаж, ал босқындар мен ел ішінде қоныс аударған адамдардың қайтуы инфрақұрылымдық шектеулермен, ресурстардың тапшылығына тап болып, қауіпсіздікке төнетін тәуекелдер әлі сақталып отыр.
Дереккөздер: