Қазақстанның Қытаймен шекарасы
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы шекара
Қазақстан мен Қытай арасындағы шекара — ең көне шекаралардың бірі, ол XIX ғасырдан, Ресей империясы мен Цин империясы арасындағы шекарадан бастау алады. Шекара сызығы бірқатар құжаттармен анықталған: 1860 жылғы Пекин келісімі (трактаты), Шәуешек хаттамасы (1864) және Іле өлкесі туралы шарт (1881). Соған қарамастан, мемлекеттер арасында шекаралық қақтығыстар жиі туындап тұрды. Қазіргі Қазақстан-Қытай шекарасы кеңестік кезеңде белгіленген Қазақ КСР мен Қытай арасындағы шекарамен дерлік бірдей.
Тәуелсіз Қазақстанның Қытаймен шекарасын делимитациялау (шекара сызығын карталарда белгілеу) бойынша келіссөздер 1992-1998 жылдары жүргізілді. Келіссөздер қорытындысы бойынша Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекара сызығының өтуін және оның жердегі шекара белгілерімен таңбалануын дәл анықтап, егжей-тегжейлі сипаттаған халықаралық шарттар жасалды.
Демаркация жұмыстары (шарттар негізінде шекараны тікелей жергілікті жерде орнату) 1996 жылғы шілдеден 2001 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты. 2002 жылғы 10 мамырда Бейжіңде Қазақстанның Сыртқы істер министрі Қасым-Жомарт Тоқаев пен Қытайдың Сыртқы істер министрі Тан Цзясюань Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қытай Халық Республикасының Үкіметі арасындағы Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекара сызығын демаркациялау туралы хаттамаға қол қойды.
ҚХР-мен шекара Қазақстан Республикасының шығысында орналасқан. Демаркацияланған Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекарасының жалпы ұзындығы шамамен 1 783 км құрайды, оның ішінде құрлықтағы шекарасы — 1 215,86 км. Шекара сызығы 688 шекара белгісімен белгіленген. Кеме жүзбейтін өзендер арқылы өтетін су шекарасы 566,89 км құрайды. Кеңес заманында шекара маңындағы Жалаңашкөл көлінің маңындағы аумаққа қатысты қақтығыстар болған еді. Тәуелсіз Қазақстанда көлдің шығысындағы аумақ Қытайдыкі деп танылды.
Қазақстанның Қытаймен шекараға іргелес жатқан облыстары:
- Абай
- Алматы
- Шығыс Қазақстан
- Жетісу
Қазақстан Республикасымен шекараға іргелес жатқан Қытай өңірі:
Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы.
Дереккөздер:
Қазақстан Республикасы Президентінің сайты