Василий Патрушев (1925–2008)
Василий Патрушев
Дереккөз: РҒА ФҒӘЗО Социология институты
Василий Дмитриевич Патрушев 1925 жылғы 30 желтоқсанда дүниеге келген. Ұлы Отан соғысы жылдарында майданға аттанып, үш мәрте ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен және сегіз медальмен марапатталады. Соғыстан кейін А.М. Горький атындағы Орал мемлекеттік университетінің тарих-филология факультетін және аспирантурасын бітіріп, онда 1957–1958 жылдары ғылыми қызметін бастайды.
1959–1971 жылдары Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы Ғылым академиясының (КСРО ҒА) Сібір бөлімшесінің Экономика және өнеркәсіптік өндірісті ұйымдастыру институтында ғылыми қызметкер және еңбек экономикасы мен еңбек ресурстары секторының меңгерушісі, сондай-ақ Красноярск экономикалық зертханасының меңгерушісі болып жұмыс істеді. Осы уақытта оның жетекшілігімен ауқымды зерттеулер, соның ішінде он екі елде бірыңғай әдістеме бойынша қала халқының уақыт бюджетін халықаралық салыстырмалы зерттеу жүзеге асырылды. Ол жұмыс уақыты мен еңбек қарқындылығы мәселелерін зерттеуге кірісіп, қоғамның уақыт теңгерімі (балансы) схемасының методологиялық негіздемесін ұсынып, қоғамның жиынтық уақыт теңгерімін есептеу әдістемесін жасауға қатысты.
1971–1973 жылдары Бүкілодақтық ауыл шаруашылығындағы еңбек және басқару ғылыми-зерттеу институтының секторын басқарды, онда Ростов облысының ауыл халқының уақыт бюджетіне қатысты ірі зерттеу жүргізілді.
1973 жылдан бастап өмірінің соңына дейін КСРО Ғылым академиясының Социология институтында, кейін Ресей Ғылым академиясының (РҒА) Социология институтында күнделікті қызмет пен уақыт бюджетін зерттеу секторын басқарды. Оның жетекшілігімен халықтың уақытты пайдалануы, уақыт қорын бөлудің әлеуметтік салдары бойынша зерттеулер, АҚШ, Финляндия және Моңғолия ғалымдарымен бірлескен халықаралық жобалар орындалды. Қала халқының күнделікті қызметіне қатысты он бестен астам аймақтық зерттеу, сондай-ақ Псков халқының уақыт бюджетіне көпжылдық мониторинг жүргізілді.
Василий Патрушев уақыт бюджеті мен күнделікті қызметті зерттеушілер мектебін құрып, еңбек социологиясына елеулі үлес қосты. Әсіресе, оның еңбекке қанағаттанушылық, меншік нысандарының еңбекке деген көзқарасқа әсері, өнеркәсіптік кәсіпорын жұмысшыларының құндылықтары мен еңбек мотивтерінің динамикасы туралы еңбектері аса құнды.
Ғалым Новосибирск мемлекеттік университетінде, Сібір технологиялық институтында, Мәскеу энергетикалық институтында, Михаил Ломоносов атындағы ММУ-де, Мемлекеттік гуманитарлық ғылымдар университетінде дәріс берген. Бес ғылым докторы мен жиырма бес ғылым кандидатын дайындаған.
300-ден астам ғылыми еңбектің және 15-ке жуық монографияның авторы, олардың арасында «Уақыт экономикалық категория ретінде» (1966), «Қоғамның жиынтық уақытын пайдалану» (1978), «Қала тұрғынының өмірі (1965–1998)» (2000), «Жұмысшылардың еңбегі мен бос уақыты (уақыт бюджеті, құндылықтар мен мотивтер)» (2006) туындылары бар.
В. Патрушев 2008 жылғы 10 қарашада Мәскеуде қайтыс болды.
Дереккөздер:
Ресей Ғылым академиясы Федералдық ғылыми әлеуметтанулық зерттеу орталығының Социология институты