Ғылыми және діни дәстүрде Мұхаммед пайғамбардың өмір сүрген жылдары шамамен 570–632 жылдар аралығы деп көрсетіледі. Ол Арабия түбегінің Хиджаз аймағындағы Мекке қаласында (қазіргі Сауд Арабиясы Корольдігінің аумағы) дүниеге келген. Мұхаммед Мекке қоғамында маңызды орынға ие болған құрайыш тайпасының Хашим әулетінен шыққан. Жастайынан жетім қалып, туыстарының тәрбиесінде өседі, ал жас кезінде керуендерге еріп, саудамен айналысады. Ислам деректерінде ол шыншыл әрі сенімді адам ретінде сипатталып, «әл-Амин» (яғни «сенімді, адал») деген лақап атқа ие болған.
Шамамен қырық жасында, мұсылман жылнамалары бойынша, Мұхаммед Мекке маңындағы Хира үңгіріне оңашаланып, ғибадат пен ой құшағына шомуды әдетке айналдырады. Ислам сеніміне сәйкес, дәл осы жерде ол Жебірейіл (Жәбірейіл) періште арқылы Алладан алғашқы уахиды (аянды) алады. Бұл уахилар шамамен 23 жылға созылып, кейіннен исламның қасиетті кітабы саналатын Құран Кәрімге жинақталды. Мұхаммед пайғамбардың уағыздарының басты идеясы — қатаң монотеизм, яғни Құдайдың бірлігін тану (таухид), тек қана Аллаға құлшылық етуге шақыру, пұтқа табынушылықтан бас тарту, әділдік пен мейірімділікті сақтау, сондай-ақ кедейлер мен әлсіздерге қамқорлық жасау.
Мұхаммед пайғамбардың Меккедегі уағыздары көптеген құдайларға табыну дәстүрін сақтап қалғысы келген жергілікті ақсүйектер тарапынан үлкен қарсылыққа тап болды. Жаңа дінді қабылдағандардың қуғын-сүргінге ұшырауы салдарынан қауымның бір бөлігі Эфиопияға (Хабашстанға) қоныс аударды. Кейінірек Мұхаммед пайғамбардың өзі мен оның жақын серіктері (сахабалары) Меккеден Ясриб (кейіннен Мәдина деп аталған) қаласына көшті. Бұл оқиға хижра (622 жыл) деп аталып, мұсылман күнтізбесінің бастау нүктесіне айналды. Мәдинада Мұхаммед пайғамбар ретінде ғана емес, сонымен бірге өзін діни, саяси және қоғамдық көшбасшы ретінде көрсетіп, діни әрі әлеуметтік ынтымақтастыққа негізделген мұсылман қауымдастығын, мұсылман үмбетін құрды.
Кейінгі жылдары Мәдина қауымы Меккедегі қарсыластарымен және оларға одақтас тайпалармен бірқатар әскери әрі саяси қақтығыстарды бастан өткереді. Мұхаммед пайғамбардың ықпалы біртіндеп күшейіп, 630 жылы ол мұсылмандар әскерін бастап Меккеге кіреді. Ол жерде Қағбадағы пұттар қиратылып, Қағбаның өзі исламдағы бірқұдайлықтың (монотеизмнің) басты қасиетті орнына айналды.
Ислам діни ілімі тұрғысынан алғанда, Мұхаммед — «пайғамбарлардың мөрі», яғни Нұх, Ибраһим, Мұса және Иса пайғамбарлар кіретін тізбектің ең соңғысы. Исламда Мұхаммед пайғамбарға құдайлық қасиет дарымаған, тек Алланың аянды (уахиды) жеткізу үшін таңдап алған пендесі ретінде қарастырылады. Мұхаммед пайғамбардың өмір жолы мен айтқан сөздері (сүннет), сондай-ақ оның серіктері (сахабалары) мен кейінгі ұрпақтар жеткізген хадистерде (пайғамбардың сөздері мен іс-әрекеттері туралы шежірелерде) хатқа түскен. Бұл мұра — Құранмен қатар ислам құқығы (шариғат) мен теологиясының басты қайнар көздерінің бірі.
Мұхаммед пайғамбар 632 жылы Мәдинада дүниеден өткен соң, мұсылман қауымына жетекшілік ету тізгіні оның ең жақын серіктері саналатын халифаларға өтті. Алғашқы халифалардың тұсында-ақ ислам мемлекеті Арабия түбегінің шекарасынан тыс жерлерге қарқынды түрде кеңейді. Мұхаммед пайғамбардың тұлғасы мен оның ілімі ислам өркениетінің қалыптасуына түбегейлі әсер етіп, бүкіл әлемдегі мұсылмандардың діни әрі мәдени болмысының өзегі болып қала береді.
Дереккөз:
Хадистер жинағы : Сахих әл-Бұхари
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу