Асқар Ақаев

Қырғызстанның тұңғыш президенті Асқар Ақаев
Дереккөз: Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті  

Асқар Ақайұлы Ақаев 1944 жылы 10 қарашада Қырғыз КСР Фрунзе облысы Кемин ауданы Қызыл-байрақ ауылында (қазіргі Қырғызстанның Шу облысы) дүниеге келген. Ленинград дәлме-дәл механика және оптика институтын (қазіргі ақпараттық технологиялар, механика және оптика университеті) үздік бітірді, содан кейін аспирантура мен докторантураны бітірді, Мәскеу инженерлік-физика институтында (МИФИ) докторлық диссертациясын қорғады. Студенттерге сабақ берді, ғылыми жұмыстармен айналысты. 1984 жылы Қырғыз КСР Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, кейін академигі болып сайланды. 1988 жылы республика ғылым академиясының президенті болды.

КСРО Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің мүшесі және республиканың халық депутаты болды.

1990 жылы 27 қазанда Қырғызстан парламенті Асқар Ақаевты Республика Президенті етіп сайлады. 1991, 1994, 1995, 2000, 2003 жылдары референдумдарда өз өкілеттіктерін растап, қайта сайланды.

Асқар Ақаев билікте 14 жыл болды (1990 жылдан 2005 жылға дейін). Бұл кезең мемлекеттің салыстырмалы саяси тұрақтылығы дәуірі ретінде бағаланады. Мемлекет басшысы қырғыз мемлекеттілігінің негізін қалады, ел экономикасында және қаржы реформасында нарықтық реформаларды сәтті жүргізді, сондай-ақ ұлттық валютаны енгізді, инфляцияны қысқартты және шетелдік инвестициялардың едәуір санын тартты. Оның тұсында Қырғызстан ТМД елдерінен бірінші болып Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) кірді.

Сыртқы саясатта Асқар Ақаев аймақ пен әлемнің түрлі мемлекеттерімен әріптестік қарым-қатынас орнатты. Ұлы Жібек жолын қалпына келтіру идеясын, сондай - ақ Орталық Азияда ядролық қарудан азат аймақ құру идеясын қолдады. 

2005 жылы елде Қызғалдақ төңкерісі деп аталатын мемлекеттік төңкеріс болды. Асқар Ақаев отставкаға шығып, Ресейге кетті, онда ол қайтадан ғылыми қызметке оралды, ММУ-да сабақ берді, Ресей Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болды. 

Қырғызстанның бұрынғы президенті өз сөзінде Нұрсұлтан Назарбаевқа үлкен құрметпен қарайтынын бірнеше рет атап өтті. Саясаткерлер кеңес заманында, Нұрсұлтан Назарбаев республика Министрлер Кеңесінің төрағасы болған кезде кездесті. 

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев және Қырғызстанның тұңғыш президенті Асқар Ақаев 
Дереккөз: Qazaqstan Tarihy

«Ол Қазақстан халқын абыроймен қорғады, әлемдік көшбасшылар арасында беделге ие болды, халықтың мүддесін қорғады. Экономикалық реформаларды сәтті жүргізді. [Президент Қасым-Жомарт] Тоқаев жаңа Қазақстан құрылатынын айтты, бірақ барлық мәселелерді шешуге болатын іргетас бар», — деді Асқар Ақаев сұхбаттың бірінде.

Дереккөздер: 
ТАСС
Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің қызметтік шежіресі