Сарыарқа
Сарыарқа (қазақшадан аударғанда «сары тау» немесе «сары жота») — Орталық Қазақстан аумағының үлкен бөлігін алып жатқан тарихи-географиялық аймақ. Ол батысында Торғай үстіртімен, шығысында Сауыр-Тарбағатай тау жүйесімен, солтүстігінде Солтүстік Қазақ жазығымен, ал оңтүстік-батысында Тұран ойпатымен шектеседі. Сарыарқаның батыстан шығысқа дейінгі ұзындығы 1200 шақырымды, шығыс бөлігіндегі ені 400 шақырымды, ал батыс бөлігінде шамамен 900 шақырымды құрайды.
Қазақстан картасындағы Сарыарқа
Дереккөз: videouroki.net
Аймақ толқынды далалардың, ұсақ шоқылы таулардың, көлдер мен өзен аңғарларының ұштасуымен сипатталады. Бұл аумақта Нұра, Сарысу, Есіл өзендері, сондай-ақ Теңіз және Қорғалжын көлдері орналасқан. 2008 жылдан бастап аймақтың табиғи кешендері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысандарының тізіміне енгізілген.
Сарыарқаның тарихи маңызы оның көшпелі өркениеттің қалыптасуындағы рөлімен айқындалады. Аймақ аумағында түрлі дәуірлердің, соның ішінде сақ және түркі мәдениеттерінің, Алтын Орда мен Қазақ хандығы кезеңдерінің археологиялық ескерткіштері табылған. Мұнда мал шаруашылығы мен металлургия дамып, сауда жолдары өткен. Сарыарқа — қазақ этникалық қауымдастығының қалыптасқан аумағы. Бұл өңірде маңызды тарихи нысандар орналасқан: Бозоқ қалашығы, Жошы хан мен Алаша хан кесенелері, Теректі-Әулие кешені.
Қазақстандық зерттеушілер Сарыарқаны елдің қасиетті (сакралды) орталықтарының бірі және қазақ мемлекеттілігі қалыптасуының «тірек аймағы» ретінде сипаттайды. Сарыарқа аумағындағы археологиялық олжалар — қола дәуірінен орта ғасырларға дейінгі қорғандар, қорымдар, ғибадатханалар, тас мүсіндер (балбал тастар) мен ғұрыптық алаңдар — бұл ландшафттың ұзақ уақыт бойы игерілуі мен қасиетті саналып келгендігінің (сакрализациясының) дәлелі ретінде түсіндіріледі.
Бүгінгі таңда Сарыарқа ғылыми зерттеулер мен туризм үшін үлкен қызығушылық тудыратын, Қазақстанның маңызды тарихи-мәдени аймағы мәртебесін сақтап келеді.
Дереккөздер: