Қазақ КСР Ғылым академиясы (1946 – 1991)
Қазақ КСР Ғылым Академиясы баспасының логотипі
Дереккөз: Коллекционерус
1932 жылы наурызда Кеңес одағының ғылым академиясы жаңадан құрылған Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) Ғылым Академиясының алғашқы аймақтық базаларының бірі – қазақстандық базаны құру туралы шешім қабылдады. База екі сектордан тұрды: зоологиялық және ботаникалық.
1938 жылдың қараша айында КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиал базасы – республикадағы ең ірі ғылыми мекеме болып қайта құрылды, онда 100 – ге жуық ғылыми қызметкер жұмыс істеді, олардың 14- ғылым кандидаты және үшеуінде доктор ғылыми дәрежесі болды. 40-жылдардың басында Қазақстанда 12 жоо, 11 ғылыми-зерттеу және жобалау-технологиялық ұйым, 2 жобалау институты, 2 ауыл шаруашылығы тәжірибелік станциясы, 6 зауыттық ғылыми-зерттеу және конструкторлық бөлімшесі, Алматыдағы ботаникалық бақ пен зоологиялық парк жұмыс істеді.
1941 жылы Ұлы Отан соғысының басталуымен Қазақстанға көптеген ғылыми мекемелер эвакуацияланды. Мұнда белгілі ғалымдар тұрып, жұмыс істеді-КСРО ҒА Қазақ филиалының институттарында 40 ғылым докторы мен профессорлар, 100-ден астам ғылым кандидаттары мен доценттер еңбек етті. Ең бай табиғи ресурстарға ие Қазақстанға майданды барлық қажетті заттармен қамтамасыз ету ісінде ерекше рөл берілді. Соғыс жылдарында Республиканың өндірістік, ғылыми және зерттеу әлеуеті бірнеше есе өсті, Қазақстанда өзінің Республикалық Ғылым Академиясын құру үшін барлық жағдайлар жасалды.
Қазақстан Ғылым академиясының құрылуы оның тұңғыш президенті – геолог ғалым Қаныш Сәтбаевтың республика басшылығының және КСРО-ның бүкіл ғылыми қоғамдастығының қолдауымен жүргізген орасан зор ұйымдастырушылық жұмыстарының нәтижесі болды.
1945 жылғы 26 қазанда Одақ Үкіметінің Қазақстанда Ғылым академиясын ұйымдастыру туралы қаулысы шықты, оған сәйкес 1946 жылғы 1 маусымда КСРО Ғылым Академиясының қолданыстағы филиалы негізінде Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылды. Ол 4 бөлімнен тұрды - минералды ресурстар, физика-математика ғылымдары, биология және медицина ғылымдары, қоғамдық ғылымдар.
Қазақстан Ғылым академиясы құрылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде Қаныш Сәтбаевтың басшылығымен қазақстандық геологтар табиғатта минералдық шикізаттың таралу заңдарын ашып, Орталық Қазақстанның болжамды-металлогендік карталарын жасады, қазақстандық астрономдар «Газ-шаң тұмандықтарының атласын» жазды, биологтар республиканың флорасы мен фаунасын сипаттап берді, ал тарихшылар «Ежелгі дәуірден бастап біздің күндерге дейінгі Қазақ КСР тарихы» атты екі томдық кітапты басып шығарды.
Қазақстан Ұлттық Ғылым академиясының ғимараты (бұрынғы Қазақ КСР Ғылым Академиясы)
Дереккөз: Tengri Guide
1950-1980 жылдары республикада бірқатар жаңа ғылыми-зерттеу және жобалау-конструкторлық ұйымдар, оның ішінде ғылым академиясының құрамында 6 институт құрылды. 1980 жылдардың басында Қазақстанда ғылыми мекемелердің саны 140 жетті, онда 21,1 мың адам жұмыс істеді. Ғылым академиясының құрамына 31 ғылыми мекеме, оның ішінде 24 ғылыми-зерттеу институты кірді. Ғылым Академиясының ғалымдары экономика мен ғылымның барлық салаларында зерттеулер жүргізді. Қуатты ғылыми-технологиялық база осы кезеңде Қазақстанда экономиканың дамуы одақ бойынша тұтастай қарағанда жоғары қарқынға ие болуына ықпал етті.
Тәуелсіздік алғаннан кейін республикада ғылымды дамытудың жаңа тәсілдерін қалыптастыру басталды. Қазақ КСР Ғылым академиясының базасында Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым Академиясы, 2022 жылдан бастап - Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық Ғылым академиясы құрылды. ҰҒА-ның басты миссиясы - экономика мен қоғамның стратегиялық маңызды мәселелерін шешу, Қазақстан Республикасында ғылымды дамытудың басым бағыттарын айқындау және объективті, ғылыми негізделген деректер негізінде ғылыми-техникалық және басқа да салаларда мемлекеттік саясатты әзірлеуге және іске асыруға қатысу үшін ғылыми және талдамалық зерттеулер жүргізу мақсатында Қазақстан Республикасының жетекші ғалымдарын біріктіру болып табылады.
Дереккөздер:
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының сайты