Сәбетқазы Ақатай (1938–2003)
Сәбетказы Ақатай
Дереккөз: Kaznu.kz
Сәбетқазы Нұржақияұлы Ақатай 1938 жылы 11 қазанда Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы Ақсуат ауылында дүниеге келген (қазіргі – Қазақстан Республикасы). 1969 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің философия факультетін, 1973 жылы — ҚазКСР Ғылым Академиясының Шоқан Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтының аспирантурасын (қазіргі – Қазақстан Республикасының Шоқан Уәлиханов атындағы тарих және этнология институты) бітірген.
Мәскеуде оқыған кезінде қазақ студенттерінің «Жас тұлпар» бейресми ұйымының қызметіне белсенді қатысты, бұл ұйымға кейін билік тыйым салды.
1967-1988 жылдары Алматы қаласындағы Халық шаруашылығы институтында (қазіргі - Нархоз), Шет тілдер институтында (қазіргі - Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) философия кафедрасының оқытушысы, доценті болып жұмыс істеді. 1974-1988 жылдары-Ыкылас атындағы Қазақ ұлттық музыкалық аспаптар мұражайының директоры.
1988-1995 жылдары-Мәдениет және өнер қызметкерлерінің біліктілігін арттыру институтының ректоры. Содан кейін Қазақстан білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің Республикалық мәдениет мәселелері ғылыми орталығында Тарих және мәдениет теориясы бөлімін басқарды.
1997 жылдан - Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының философия институтының жетекші ғылыми маманы.
Сәбетқазы Ақатайдың зерттеулерінің негізгі бағыты - қазақтардың дүниетанымдық синкретизмі, ұлттық дәстүрлерді, мифологияны, әдет-ғұрыптарды және олардың ұлттық бірегейлік пен мәдениетті қалыптастырудағы рөлі.
«Қазақ халқының ежелгі дүниетанымы мен дәстүрлі мәдениеті» және «Қазақтардың дүниетанымдық синкретизмі» сияқты бірқатар еңбектердің авторы.
1990 жылдардың басында Қазақстанның толық мемлекеттік егемендігін жақтаған «Азат» азаматтық ұлттық-демократиялық қозғалысының көшбасшыларының бірі болды, қозғалыстың радикалды қанатын басқарды. Кейінірек «Азат» қозғалысының бір бөлігі Сәбетқазы Ақатайдың басшылығымен 1999 жылы «Алаш» ұлттық партиясы болып өзгертілген Қазақстан республикалық партиясын (ҚРП) құрды.
2003 жылы қайтыс болды.
2011 жылы Қазақстан Тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай 7 томнан тұратын Сәбетқазы Ақатайдың ғылыми жұмыстарының толық жинағы жарық көрді. Басылымда ғалымның қазақ халқының философиясы, тарихы, этнографиясы мен әдебиеті саласындағы көп жылдық зерттеулері енген.
Дереккөздер: