Кооператив секторы — азаматтардың тәуелсіз бірлестіктері өздерінің жалпы экономикалық, әлеуметтік және мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ерікті түрде бірігетін экономиканың бір бөлігі. Экономикада кооперативтер жеке және мемлекеттік секторлармен қатар «үшінші сектор» болып саналады. Дәстүрлі бизнес нысандары мен мемлекеттік басқаруға балама жасайды, қатысушылар арасындағы бәсекеге қабілеттілік пен өзара көмекті арттыруға қызмет етеді.
Кооператив қатысушысы өзара жарна жасайды, шешім қабылдаған кезде әрбір пайшының дауысы болады. Кооператив құрылтайшылары қарыздар бойынша субсидиарлық жауапкершілікке тартылады, ал пайда еңбекке Қатысу мөлшеріне және үлестік жарналарға сәйкес бөлінеді.
Кооперативтер әр түрлі болады: тұтыну, өндіріс, аралас және екінші және үшінші деңгейдегі кооперативтер (мысалы, кооперативтер Федерациясы). Олар бүкіл әлемде кең таралған және әртүрлі салалар мен салаларды қамтиды, соның ішінде ауыл шаруашылығы, несие беру, сақтандыру, тұрғын үй құрылысы және т.б.
Қазақ КСР-де кооперативтердің дамуына 1988 жылы Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының (КСРО) «Кооперация туралы» Заңының қабылдануы ерекше серпін берді, ол кооперативтердің Кәсіпкерлік қызметін заңдастырып, оларға шаруашылық дербестік берді. 1988 жылдың ортасына қарай КСРО — да (Қазақстанды қоса алғанда) 9 мыңнан астам кооператив болды, ал 1990 жылдың ақпанына қарай шамамен 193 мың адам жұмыс істейді, олардың саны 4,7 млн. жетті.
Кооперативтер ауыл шаруашылығы мен өндірістен бастап сауда мен тұрмыстық қызмет көрсетуге дейін әртүрлі салаларда жұмыс істеді. Олар мемлекеттік кәсіпорындарға бәсекелестік туғызып, халықты жұмыспен қамту мүмкіндіктерін кеңейте отырып, нарықтық экономикаға өзіндік көпір жасады.
Кооперативтер әкімшілік кедергілерге, қаржылық ресурстардың жетіспеушілігіне және заңнамалық проблемаларға тап болды. Соған қарамастан, олар КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстанда шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту үшін негіз қалады.
Дереккөздер:
Н.В.Весельская. «Экономиканың кооперативтік секторын жандандыру: әлеуметтік-бағдарланған жүйенің проблемалары, оларды еңсеру жолдары». - Қараганды, 2002 ж. – 83-92бб
«Қазақстан Республикасында банк құрылымының қалыптасуын ретроспективті талдау» ҚАЕУ хабаршысы
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу