Ақ киіз
Ақ киізде ханды көтеру
Дереккөз: E-history.kz
Ақ киіз - түркі және моңғол-түркі мәдениетінде биліктің, тектілік пен тазалықтың символы.
Ежелгі түркі-моңғол мұрагерлік дәстүріне сәйкес, хан атағы қазақтар арасында тікелей мұра арқылы берілген жоқ. Моңғол империясының ұлы хандары сияқты, үміткер Қазақ билеушілерінің құрылтайында (хан сайлау) ресми сайлау актісінен өтуі керек еді. Қазақ хандары тек қана Шыңғыс хандарының арасынан әкесінің ата тегі бойынша, дегенмен анасының ата тегі төреге жататындар бойынша да сайлауға заңды түрде өтетін болатын.
Хан сайланғаннан кейін құрылтайда жаңа ханның ресми жариялануы оның саяси ниеттерінің тазалығын бейнелейтін ақ текемет — киізге (хан көтеру) отырғызу салтанатты рәсімі арқылы өтті. Бұл негізінен қазақтың қасиетті күні – жұма күні өткізілетін.
Киізге ханды отырғызып көтеру ерекше артықшылығы тек ең ықпалды сұлтандарға, билерге, батырларға және ру басшыларына түсетін еді. Оның киімін салтанатты киімге ауыстырып, жиналғандарға оның малын таратады. Олар ханды бәрі бірлесе үш рет көтеріп, «Хан! Хан! Хан!» деп айқайлайды да, содан соң рәсімнен кейін киізді кішкене бөліктерге кесіп, оларды қонақтар осы оқиғаны еске алу үшін өздерімен бірге алып кетеді.
Дереккөздер: