Күй – 1,5-4 минутқа созылатын аспаптық шығарма, барлық түркі көшпелі тайпаларының, соның ішінде қазақтар мен қырғыздардың мәдениетіндегі халық музыкасының негізгі жанры болып табылады. Күйлер әртүрлі халық аспаптарының сүйемелдеуімен орындалады (ысқыш, үрмелі және шымшу). Көп жағдайда күйлер шымшу аспаптарында орындалады: қазақтардың домбырасы және қырғыздардың комузы.
Күйлер әр түрлі, бұл олардың мәдениеттегі функциясына (салттық, тұрмыстық, концерттік күйлер бар), сондай-ақ музыкалық аспаптардың тақырыбы мен мүмкіндіктеріне байланысты болады. Ол өмірлік оқиғаларды музыка тілімен жеткізетін, тақырыптық жағынан аңыз-күй және төкпе күй болып бөлінетін терең мазмұнды шығарма.
Күйлер халықтық және авторлық болып табылады. Халық күйлерін ежелгі фольклорға жатқызады. Халық күйлері ежелгі көшпелі халықтар арасында рәсімдердің дәстүрлі құрамдас бөлігі болды деген пікір бар. Әр орындаушы мен композитордың (күйші) әрқашан өзіндік стилі мен ойынымен ерекшеленеді.
Қазақ мәдениетінде күйлер орындаушыдан орындаушыға есту арқылы берілді. Мысалы, XIII ғасырға жататын «Ақсақ құлан» күйі халық күйі болып саналады. Бірақ өнердің бұл түрінің гүлденуі XIX–XX ғасырларда қазақтар арасында орын алды. Күй дәстүрі сонымен қатар күй мазмұны мен оның жазылған себебі туралы ауызша баяндауды қамтыды. Сондықтан орындаушы шығарманы ойнамас бұрын оның тарихы мен тақырыбына түсініктеме берді. Бірақ уақыт өте келе ауызша шығармашылық аспаптық орындаудан бөлінді.
Дереккөздер:
«Менің өмірім. Тәуелсіздікке» кітабы бойынша іздеу