Диалектика

Диалектика –  табиғаттың, адамзат қоғамының және ойлаудың дамуының ең жалпы заңдылықтары туралы философиялық ілім. Диалектиканың негізінде әлемдегі барлық құбылыстар бір-бірімен байланысты, қарама-қайшылықтардың өзара әрекеттесуі арқылы дамиды және өзгереді деген идея жатыр. 
Диалектика тұрғысынан бір нәрсеге қарау-бұл құбылысты немесе объектіні оның қайшылықтары мен дамуын ескере отырып қарастыру. Неміс классикалық философтарының еңбектерінде диалектика ең толық дамуын тапты. Бір нәрсеге диалектика тұрғысынан қарау — ол құбылысты немесе нысанды оның қарама-қайшылығы мен дамуын ескере отырып қарастыру дегенді білдіреді. 
Неміс классикалық идеализмінде шындық таным нысаны ретінде ғана емес, сонымен қатар іс-әрекет нысаны ретінде де қарастырылады. Кант диалектикалық идеяларды «антиномиялар» туралы ілім арқылы дамытады, бірақ ақыл-ой диалектикасының ой құбылыстарды танумен шектелген кезде жойылатын иллюзия екенін мойындайды. Г.Ф.В. Гегель философиясында диалектика шешуші рөл атқарады. 
Диалектикалық материализм (К. Маркс, Ф. Энгельс және т.б.) материалдық әлемнің бірінші орында екенін атап көрсетеді, яғни материяның санадан тәуелсіз өмір сүретінін және оны анықтайтынын мойындайды. Материалдық әлеммен байланысты идеялар идеяларға немесе санаға қарағанда негізгі болып саналады. Диалектикалық материализм сонымен қатар ішкі қайшылықтар мен даму механизмдерінің негізінде түрлі жүйелердің жан-жақты байланысын және тұрақты қозғалысын ерекше көрсетеді. Диалектика принципі дамудың қарама-қайшылықтардың күресі және қайшылықтарды жеңу арқылы жүретінін болжайды.

Дереккөздер:
Academic.ru  
Үлкен Ресей энциклопедиясы 
Знание.вики
Диалектика