Ақпан төңкерісі 1917

1917 жылғы Ақпан төңкерісі  - Ресейде 1917 жылдың ақпан айының аяғы мен наурыз айының басында болған революциялық оқиғалар. Революция Петроград гарнизонының жұмысшылары мен сарбаздарының Үкімет пен билеуші әулетке қарсы жаппай ереуілдер басталды. Ереуілдердің себебі бірінші дүниежүзілік соғысқа, экономикалық күйреуге және азық-түлік дағдарысына байланысты Ресей империясының әлеуметтік-экономикалық жағдайының айтарлықтай нашарлай бастады.

1917 жылғы Ақпан төңкерісі күндеріндегі Демонстрация 
Дереккөз: Электрондық интернет-ресурс «ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ТАРИХ» ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ  

1917 жылғы 8 наурызда (ескі стиль бойынша 23 ақпан) Петроградтың (қазіргі Санкт-Петербург) көшелеріне ондаған мың жұмысшылар «Нан!» және «Самодержавие жойылсын!» деген ұрандармен шықты. Жалпыхалықтық ереуіл басталды (224 кәсіпорында 214 мыңнан астам жұмысшы қатысты), оған студенттер де қосылды. Наразылық білдірушілерді әскер күшімен тарату әрекеттері нәтиже бермеді, керісінше жағдайды одан сайын ушықтырды: жүздеген адам қаза тауып, жарақат алды, көптеген адамдар қамауға алынды.

1917 жылғы 12 наурызда (ескі стиль бойынша 27 ақпан) жалпыхалықтық ереуіл қарулы көтеріліске ұласты. Әскерлер жаппай көтерілісшілер жағына өте бастады, қару-жарақ қоймалары басып алынды, бұл демонстранттарға қарулануға мүмкіндік берді.
Көтерілісшілер қаланың ең маңызды нүктелерін, үкімет ғимараттарын басып алып, патша үкіметін тұтқындады. Полиция бөлімшелері талқандалып, түрмелер басып алынды, саяси тұтқындар да, қылмыскерлер де босатылды, бұл жағдайды одан әрі күрделендірді.
Үкімет өз жұмысын тоқтатты. Таврия сарайында бір күн ішінде «Мемлекеттік Дума мүшелерінің уақытша комитеті» және бұрынғы Мемлекеттік Думаның социалистік партиялар (эсерлер мен большевиктер) мүшелерінің бастамасымен Жұмысшы және солдат депутаттарының Кеңесі (Петросовет) құрылды. Олардың арасындағы келіссөздер нәтижесінде князь Георгий Львов басқарған Уақытша үкімет құрылды. Петросоветтің министрлік қызметке ие болған жалғыз өкілі Александр Керенский болды.
1917 жылғы 14 наурызда (ескі стиль бойынша 1 наурыз) жаңа билік Мәскеуде, ал наурыз айында бүкіл елде орнады. 15 наурызда император II Николай биліктен бас тартып, тақты ағасына берді, бірақ ол да тақтан бас тартты.
Уақытша үкіметтің формальды билік орнатқанына қарамастан, Петроградта және жер-жерлерде Жұмысшы және солдат депутаттарының Кеңестері мен Шаруа депутаттарының Кеңестері үлкен ықпал мен іс жүзіндегі билікке ие болды.
Уақытша үкімет пен Жұмысшы, солдат және шаруа депутаттарының Кеңестерінің бір мезгілде билікке келуі елде қос билік жағдайын туғызды. Олардың арасында билік үшін күрестің жаңа кезеңі басталды, бұл Уақытша үкіметтің дәйексіз саясатымен бірге 1917 жылғы Қазан төңкерісіне алғышарттар жасады.

1917 жылғы Ақпан төңкерісінің нәтижесі самодержавиенің құлауы, патшаның тақтан бас тартуы, елде қос биліктің пайда болуы болды: ол Уақытша үкімет тұлғасындағы ірі буржуазия диктатурасы және пролетариат пен шаруалардың революциялық-демократиялық диктатурасын білдіретін Жұмысшы және солдат депутаттарының Кеңесі болды.

Қазақстан Ақпан төңкерісі кезеңінде

Ақпан төңкерісі кезінде Қазақстанда, бүкіл елдегідей, қос билік орнады – Уақытша үкімет органдары мен жұмысшы, шаруа және солдат депутаттарының Кеңестері. Жекелеген қалаларда қазақ ұлттық комитеттері пайда болды.
Уақытша үкіметтің комиссары болып: Торғай облысына (1997 жылы таратылып, аумағы Қостанай және Ақмола облыстарына бөлінді) – Әлихан Бөкейханов,

Әлихан Бөкейханов
Дереккөз: Абай атындағы Семей әмбебап ғылыми кітапханасының сайты  


Жетісуға (тарихи-географиялық аймақ, қазір негізінен Қазақстанның аумағында орналасқан: Алматы облысы, Жетісу облысы, ішінара Жамбыл облысы) – Мұхамеджан Тынышпаев,  Түркістанға (1917 жылға дейін Ресей империясының құрамындағы Түркістан өлкесіне қазіргі Қазақстанның оңтүстігі мен Орта Азия мемлекеттерінің бір бөлігі кірді) – Мұстафа Шоқай тағайындалды

Мұстафа Шоқай
Дереккөз:  «Қазақстан тарихы» Веб-порталы 
 
Уақытша үкіметтің шешімімен 1916 жылғы Қазақстандағы көтеріліс қатысушыларына кешірім жасалды, ресейлік азаматтардың діні мен ұлтына қарамай, құқықтарындағы барлық шектеулер жойылды. «Тыл жұмысшылары» – 1916 жылы майдан қажеттіліктері үшін қорғаныс құрылыстарын салуға жіберілген орыс емес ұлт өкілдері елге қайтарылды. Осы шешімдерге байланысты Қазақстанға оралған адамдар көп нәрсені бастан өткеріп, көргендерінен кейін қаһарлы, батыл әрекет етуге бел буды. Сонымен қатар, жер мәселесі шешілмеді – Уақытша үкімет жер реформасы туралы соғыста жеңіске жеткеннен кейін өтетін Құрылтай жиналысында жариялауды шешті.
Кеңінен таралған түрлі қоғамдар мен одақтар өз мүдделерін қорғауға дайын болып, ұлттық, кәсіби және идеологиялық негізде құрыла бастады. 1917 жылдың шілдесінде Верный қаласында (қазіргі Алматы) бұрынғы «реквизицияланған жұмысшылар» Қара жұмысшылар одағын құрды, ал Сергиопольде (қазіргі Аягөз қаласы) 800 майдангер солдаттар мен «тыл жұмыстарына» жұмылдырылған қазақтар «Орыс-мұсылман солдат ұйымына» бірікті. Петропавлдан оралған тыл жұмысшылары Жас ат айдаушылар одағын ұйымдастырды. 1917 жылдың қыркүйегінде алғашқы мұсылман партиясы – Түркістан федералистер партиясы құрылды. 1917 жылы Әулиеатада (1936 жылдан кейін – Тараз қаласы) және Меркеде «Қазақ жастарының революциялық одағы» құрылды. Ақмола қаласында (Астана қаласының 1832-1961 жылдардағы атауы) «Жас қазақ» деп аталатын ұйым жұмыс істеді. Қазақстанның солтүстік облыстарында кадеттер ұйымы белсенді жұмыс жүргізді. Орал, Гурьев (қазіргі Атырау), Петропавл, Павлодар, Көкшетау, Семей қалаларында казак партиясының бөлімшелері жұмыс істеді.
1905 жылдан бастау алған «Алаш» қозғалысы жандана бастады. 1917 жылдың сәуір-мамыр айларында«Алаш» партиясының облыстық, кей жерлерде уездік съездері өтті. 1917 жылдың 21-26 шілдесінде Орынборда Жалпықазақ съезі өтіп, онда қазақ саяси партиясы «Алашты» құру және оның бағдарламасын әзірлеу қажеттілігі туралы мәселе қаралды.
1917 жылдың көктемінде эсерлер ұйымдары пайда болды. Бұл партияның ұрандары: «Жерді оны өңдейтіндерге беру керек», «Жер – бүкіл халықтың меншігі», сондай-ақ патшалықтың отарлық саясатын айыптауы оларға уақытша сәттілік әкелді. 1917 жылдың жазына қарай барлық Кеңестер (Черняевтікінен басқа) эсерлердің қолына өтті.
Осылайша, Қазақстанда, Ресей империясының басқа да ұлттық аймақтарындағыдай, ескі заңдар іс жүзінде жойылмаған, ал Уақытша үкіметтің формальды билігі кезінде түрлі әлеуметтік топтардың төменгі деңгейдегі қозғалысы белсенділік танытты

Дереккөздер: 
РИА Новости
Электрондық интернет-ресурс «ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ТАРИХ 
Февральская революция. История.РФ